Театр – көңіл көтеретін орын емес, қоғамды тәрбиелейтін мінбер. Осы қағиданы режиссер Санат Жүзбай сахналаған «Аладдин» қойылымы тағы бір мәрте дәлелдеп берді. Көпшілік бұл спектакльді балаларға арналған ертегі деп қабылдауы мүмкін. Бірақ сахнадан көргеніңіз – ертегіден әлдеқайда терең. Бұл – бүгінгі қоғамның айнасы. Бұл – сахнадағы сиқырдың ғана емес, адам жанының тазалығы, таңдау еркіндігі, адалдық пен ар-ождан туралы үлкен әңгіме.
Қазір біз балаларымызға қандай тәрбие беріп жатырмыз? Олар кімнен үлгі алады? Телефоннан, қысқа бейнероликтерден, әлде театрдан ба? Осы сұрақтарға жауап іздесеңіз, «Аладдин» қойылымын бір рет көріңіз. Сонда театрдың бала санасын қалыптастыратын ең қуатты құрал екенін түсінесіз.
Қойылым басталған сәттен-ақ көрерменді ертегі әлеміне жетелейді. Алайда оның негізгі мақсаты – таңғалдыру емес, ойландыру.
Аладдин – сиқырмен емес, адал еңбектің символы, мінезімен жеңген кейіпкер.
Көпшілік Аладдинді сиқырлы шамның арқасында бақытқа жеткен кейіпкер деп қабылдайды. Бірақ қойылым басқа шындықты көрсетеді. Сиқыр – тек құрал. Ал адамды биікке көтеретін – адалдық, еңбек, қайсарлық пен жүректегі сенім.
Бүгінгі жастардың көбі табысқа оңай жетудің жолын іздейді. Әлеуметтік желі «жеңіл өмірді» насихаттайды. Ал «Аладдин» олардың алдында мүлде басқа ұстаным ұсынады: еңбексіз келген жеңістің ғұмыры қысқа.
Бұл – жастарға берілген ең маңызды сабақтардың бірі.
Жасмин – өз тағдырын өзі таңдаған қыз, еркін ойдың бейнесі.
Бұл қойылымдағы Жасмин – ертегідегі сұлу ханшайым ғана емес. Ол – өз пікірін ашық айтатын, әділетсіздікке қарсы тұратын, тағдырын өзі таңдауға ұмтылатын адал тұлға.
Қазіргі қоғамда қыз балаларға дәл осындай үлгі қажет. Себебі нағыз сұлулық – сыртқы келбетте емес, мінезде, батылдықта және өз ұстанымына адал болуда. Өзіңді бағалау, өз таңдауыңа жауап беру, ешкімнің көлеңкесінде қалмау – Жасмин бейнесінің басты ерекшелігі.
Жасминнің әрбір шешімі көрерменге: «Өміріңді өзің таңда. Өз бақытың үшін өзің жауап бер» деген ойды жеткізеді.
Джафар – бүгінгі қоғамда да кездесетін билік пен ашкөздіктің ащы бейнесі.
Қойылымдағы ең қауіпті кейіпкер – Джафар.
Ол тек зұлым адам емес. Ол – билік үшін арын сататындардың, мансап үшін адамдық қасиетін жоғалтатындардың, дүниеге құныққан жандардың жиынтық бейнесі.
Оның тағдыры бір ғана шындықты дәлелдейді: ашкөздік пен әділетсіздік ешқашан жеңіске жеткізбейді. Бүгінгі қоғам үшін де бұл ойдың маңызы ерекше. Себебі билікке, байлыққа немесе атаққа құныққан адам ең алдымен өзінің адамдық қасиетін жоғалтады.
Джафардың тағдыры көрерменге бір ғана ақиқатты ұқтырады: зұлымдық уақытша жеңгендей көрінуі мүмкін, бірақ оның соңы әрқашан күйреумен аяқталады.
Бұл ой бүгінгі қоғам үшін бұрынғыдан да маңызды.
Джин – үміт сыйлайтын кейіпкер сиқырдың емес, үміттің символы.
Спектакльдегі Джин тек күлкі сыйлайтын немесе ғажайып жасайтын кейіпкер емес. Жұрт Джинді ғажайып жасайтын кейіпкер ретінде көреді. Бірақ спектакльдегі Джин көрерменге маңызды ой қалдырады: ешқандай сиқыр адамның өмірін өзгертпейді. Өзгеріс адамның өз қолында.
Жақсылыққа ұмтылу, адам болып қалу, өзгеге қолдау көрсету – нағыз керемет осы.
Ол – үміттің символы.
Бірақ қойылым көрерменге маңызды ескерту жасайды: ешқандай сиқыр сенің өміріңді өзгерте алмайды. Өзгерісті өзің ғана жасай аласың.
Бұл – балалардың ғана емес, үлкендердің де санасына жетуі тиіс ой
Сахнадағы әрбір көрініс – үлкен тәрбиенің құралы.
Қойылымның декорациясы, жарық шешімі, музыкасы мен актерлердің шынайы ойыны ертегі әлемін көз алдыңа әкеледі. Балалар таңғалып, қуанады. Ал үлкендер сол көріністерден өз өмірінің шындығын көреді.
Бұл спектакль ешкімді жалықтырмайды. Әр сахнасы белгілі бір ойға жетелейді.
Балалар бұл қойылымнан не үйренеді?
* Адал болуды;
* Еңбекпен мақсатқа жетуді;
* Жақсылық жасаудан қорықпауды;
* Досқа адал болуды;
* Өз таңдауы үшін жауапкершілік алуды;
* Жамандықтың түбі жеңіліс екенін түсінуді.
Театр – баланың мінезін қалыптастыратын мектеп.
Қазір балалардың тәрбиесіне алаңдаймыз. Бірақ оларды қаншалықты театрға апарамыз? Өйткені театр – телефон бере алмайтын дүниені береді. Театр балаға мейірімділік үйретеді. Театр әділеттілікке сендіреді. Театр жамандықтың түбі жеңілетінін көрсетеді. Театр кітап оқуға қызықтырады. Театр қиялды дамытады. Театр ойлауға мәжбүрлейді.
Осындай қойылымдарды көріп өскен бала өтірік пен шындықтың, жақсылық пен жамандықтың ара-жігін ерте ажыратады.
Бұл – кез келген тәрбиеден қымбат.
Ал ересектер ше?
Бұл қойылым ата-аналарға да үлкен ой салады. Баланы тек сөзбен тәрбиелеу мүмкін емес. Оның дүниетанымын өнер қалыптастырады. Театр – кітап сияқты, үнсіз тәрбиелейтін мектеп.
Бүгінде балалардың санасы телефон мен әлеуметтік желінің ықпалында қалып бара жатқанда, осындай қойылымдардың орны ерекше. Себебі театр баланы тек күлдірмейді, ойландырады. Тек қызық көрсетпейді, мінез қалыптастырады.
«Аладдин» – бір кештік көңіл көтеру емес. Бұл – көрерменнің жүрегіне жол тауып, залдан шыққаннан кейін де ұзақ уақыт санадан өшпейтін қойылым.
Ертегі кейіпкерлері өзгермейді. Өзгеретін – оларды көрген адамның көзқарасы.
Осындай қойылымдар көбейсе, театрға барған әр бала ертең жақсы азамат болып қалыптасарына сенім артуға болады. Өйткені өнердің ең үлкен құдіреті – адамды тәрбиелеу.
Авторы: А.Галлан. Қоюшы режиссері: Санат Жүзбай.
Қызылорда қаласының мәдениет және тілдерді дамыту бөлімі
Пікірлер жоқ. Бірінші болыңыз!