Мұхиттың қараңғы түбінде тіршілік қалай өмір сүреді?
Біз күн сайын мұхит туралы талай сурет пен бейне көреміз. Көк теңіз, жағалаудағы толқын, балықтар мен маржан рифтері – мұның бәрі мұхиттың бізге таныс жүзі. Ал оның тереңіне көз салсақ, мүлде басқа әлемге тап боламыз. Қараңғылық басқан, температурасы төмен, қысымы адам төзгісіз бұл ортада тіршілік жоқ шығар деп ойлауымыз мүмкін. Бірақ табиғаттың ең таңғаларлық құпияларының бірі де осында: мұхиттың түбінде де тіршілік бар. Оның қандай екені бізді әлі күнге дейін таңғалдырып келеді.
Күн сәулесі жетпейтін әлем
Мұхиттың алғашқы 200 метрі күн сәулесі түсетін аймақ саналады. Одан әрі жарық біртіндеп азайып, шамамен 1000 метр тереңдіктен кейін күн сәулесі мүлдем жоғалады. Ғалымдар бұл аумақты терең мұхит деп қарастырады. Мұнда орташа температура шамамен 4 градус қана, ал қысым жер бетіндегі атмосфералық қысымнан ондаған, кей жерде жүзден астам есе жоғары болады.
Осындай жағдайда адам баласының арнайы аппаратсыз тіршілік етуі мүмкін емес. Бірақ теңіз жануарлары үшін бұл – табиғи орта. Олар миллиондаған жыл бойы осындай қысымға, қараңғылыққа және суыққа бейімделіп келеді.
Ең қызығы, терең мұхиттың көп бөлігі әлі де толық зерттелген жоқ. NOAA мәліметінше, 2026 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша дүниежүзілік мұхит түбінің небәрі 28,7 пайызы ғана заманауи жоғары дәлдіктегі технологиямен картаға түсірілген. Ал терең мұхит түбін адамның өзі немесе арнайы аппарат арқылы тікелей көру одан да сирек кездеседі, зерттеушілер оның 0,001 пайызынан аз бөлігін ғана көзбен көрген.
Яғни біз Жердің астындағы мұхит әлемінің басым бөлігін әлі күнге дейін толық білмейміз.
Мұхит астында таулар да бар
Көпшілік мұхит түбін шексіз жазық кеңістік ретінде елестетеді. Шын мәнінде, оның бедері құрлықтан кем емес күрделі. Мұнда алып жоталар, аңғарлар, шатқалдар және су астындағы таулар бар.
Мәселен, биіктігі кемінде 1000 метр болатын суасты тауларының саны 100 мыңнан астам болуы мүмкін. Олардың көпшілігі әлі зерттелмеген. Ғалымдар мұндай тауларды «мұхиттағы тіршілік оазистері» деп атайды, өйткені олардың маңында түрлердің алуан түрлілігі мен тірі организмдердің мөлшері жоғары болуы мүмкін.
Демек, біз аяқ баспаған құрлықтағы тау секілді, мұхит түбінде де адам көрмеген жүздеген мың «тау» бар.
Жердегі ең терең нүкте қайда?
Мұхиттың ең терең жері Тынық мұхитындағы Мариана шұңғымасында орналасқан. Оның ең терең бөлігі Challenger Deep деп аталады және шамамен 10 935 метрге жетеді.
Салыстыру үшін айтсақ, Эверест тауын осы шұңғымаға орналастырсақ, оның шыңы да су астында қалар еді.
Бұл тереңдікте қысым орасан зор. Соған қарамастан, ғалымдар мұнда да тіршілік белгілерін анықтаған. Тіпті 8 336 метр тереңдікте тіршілік ететін балықтың түрі тіркелген.
Біз мұхитты қаншалықты білеміз?
Мұхит Жер бетінің шамамен 70 пайызын алып жатыр. Оның орташа тереңдігі – 3 682 метр. Бұл – көлемі жағынан да, тіршілік кеңістігі жағынан да планетамыздағы ең ірі табиғи орта.
Соған қарамастан, мұхиттың басым бөлігі адамзат үшін әлі жұмбақ күйінде қалып отыр. Ғалымдар мұхитта 700 мыңнан 1 миллионға дейін жануарлар түрі болуы мүмкін деп есептейді. Олардың шамамен үштен екісі әлі ашылмаған немесе ғылыми тұрғыда сипатталмаған болуы ықтимал.
Сондықтан мұхит түбінен жаңа тіршілік иесінің табылуы сенсация ғана емес, ғылым үшін қалыпты жағдайға айналып келеді.
Ең үлкен құпия – әлі ашылмағаны
Адамзат Айға ұшып, Марсты зерттеп, ғарыштың алыс түкпірлеріне аппарат жіберді. Бірақ өз планетамыздың астындағы көгілдір әлемнің көп бөлігі әлі күнге дейін толық зерттелген жоқ.
Мұхит түбіндегі әрбір жаңа экспедиция бұрын белгісіз болған жануарды, геологиялық құрылымды немесе табиғи құбылысты ашуы мүмкін. Сондықтан тұңғиықтың басты құпиясы – онда нақты не бар екенінде ғана емес, біз оның қаншалықты аз бөлігін білетінімізде.
Бәлкім, келесі үлкен ғылыми жаңалық ғарыштан емес, дәл аяғымыздың астындағы – мұхиттың қараңғы әрі жұмбақ түбінен табылатын шығар.
Дайындаған А.АБАЙҰЛЫ
Фото: ашық дереккөзден
Пікірлер жоқ. Бірінші болыңыз!