Кейде жақсы кітаптың өзіне жақсы фильм болу үшін тағы бір ғажайып қажет сияқты. Өйткені қағаз бетінде оқырманның қиялы арқылы жасалған әлемді экранда тірілту оңай шаруа емес. Кейіпкердің ішкі ойы, автордың баяндау мәнері, жүздеген бетке созылған оқиға екі-үш сағаттық фильмге сыйғанда талай дүние қысқарады немесе өзгереді. Бірақ режиссер мен сценарист түпнұсқаның рухын жоғалтпай, оны киноның өз тілімен сөйлете алса, нәтижесі әдеби шығармадан кем түспейтін туындыға айналады. Төмендегі бес фильм – кітап пен киноның бір-бірімен сәтті үндескенінің жарқын мысалы.
«ӨКІЛ ӘКЕ» – КІТАПТАН ТУҒАН МАФИЯЛЫҚ КЛАССИКА
Марио Пьюзоның «The Godfather» романы негізінде Фрэнсис Форд Коппола түсірген фильм 1972 жылы экранға шықты. Оқиға Корлеоне әулетінің тағдыры арқылы отбасы, билік, адалдық және қылмыс әлемінің заңдарын көрсетеді. Марлон Брандоның Вито Корлеонесі мен Аль Пачиноның Майкл Корлеонесі кино тарихындағы ең есте қаларлық образдардың біріне айналды. Қызығы, фильмнің сценарийіне роман авторы Марио Пьюзоның өзі де қатысқан, сондықтан экрандағы оқиға кітаптың негізгі рухын сақтап қалды.
«Өкіл әке» фильмінің құндылығы – оны жай ғана гангстерлік фильм деп қарауға болмайтынында. Бұл – әке мен бала, отбасы мен билік, адамның өз тағдырын өзі таңдауы туралы үлкен драма. Кино аяқталған кезде көрермен Майклдың қылмыс әлеміне қалай кіргенін ғана емес, оның бұрынғы адамынан қалай алыстағанын да түсінеді.
«ҚОЗЫЛАР ҮНСІЗДІГІ» – ҚОРҚЫНЫШТЫҢ ИНТЕЛЛЕКТУАЛДЫҚ ТҮРІ
Томас Харристің романы негізінде Джонатан Демме түсірген «Қозылар үнсіздігі» 1991 жылы көрерменге жол тартты. Жас ФБР қызметкері Кларис Старлинг қауіпті қылмыскерді ұстау үшін түрмеде отырған Ганнибал Лектерден көмек сұрайды. Энтони Хопкинс сомдаған Лектердің экранда санаулы минут қана көрінетін тұстарының өзі фильм тарихындағы ең есте қаларлық көріністердің қатарына енді. Картина – «Оскардың» негізгі бес жүлдесін: үздік фильм, режиссура, актер, актриса және сценарий аталымдарын жеңіп алған сирек туындылардың бірі.
Фильмнің ерекшелігі – қорқынышты айғай мен қанды көріністен емес, адамның психологиясынан іздеуінде. Кларис пен Лектердің диалогтары көрерменді қылмысты тергеуден бұрын адам санасының қараңғы тұстарына үңілдіреді. Сондықтан бұл фильмді көрген адам оқиғаның соңын ғана емес, кейіпкерлердің сөздерін де ұзақ уақыт ұмытпайды.
«ШОУШЕНКТЕН ҚАШУ» — ҮМІТТІҢ ЖЕҢІСІ
Фрэнк Дарабонттың 1994 жылғы фильмі Стивен Кингтің «Rita Hayworth and Shawshank Redemption» повесіне негізделген. Банк қызметкері Энди Дюфрейн жасамаған қылмысы үшін өмір бойына түрмеге қамалады. Алайда Шоушенк түрмесінің темір торы оның адамдық қасиетін, үмітін және еркіндікке деген сенімін жеңе алмайды. Фильм алғаш шыққанда кассада аса үлкен табысқа жете қоймағанымен, кейін көрермен ықыласына бөленіп, кино тарихындағы ең сүйікті картиналардың біріне айналды.
Бұл фильмнің басты күші — оның қарапайым ғана ойды өте әсерлі жеткізуінде: адамды физикалық тұрғыда қамауға болады, бірақ оның үмітін қамау әлдеқайда қиын. Тим Роббинс пен Морган Фриманның ойыны фильмнің эмоционалдық салмағын одан әрі күшейтті. Кингтің өзі де Дарабонт түсірген нұсқаны жоғары бағалаған.
«ҚАРТТАРҒА МҰНДА ОРЫН ЖОҚ» — ҮНСІЗДІК СӨЙЛЕЙТІН ФИЛЬМ
Кормак Маккартидің романы бойынша ағайынды Коэндер түсірген бұл фильм 2007 жылы жарық көрді. Оқиғаның ортасында кездейсоқ жерде есірткі ақшасына тап болған Льюэлин Мосс, оның соңынан түскен қатыгез киллер Антон Чигур және өмірден шаршаған шериф Эд Том Белл тұр. Фильм төрт «Оскар» жүлдесін жеңіп алды, соның ішінде Хавьер Бардем екінші пландағы үздік актер атанды.
Мұнда дәстүрлі кинодағыдай анық «жақсылық» пен «жамандық» шекарасы жоқ. Коэндер оқиғаны артық музыкасыз, ұзақ түсіндірмесіз және кейде әдейі созылған үнсіздік арқылы жеткізеді. Ал Чигурдың суық мінезі фильмдегі ең үрейлі элементтердің біріне айналады. Кітапты оқыған адам фильмнің түпкі мағынасын тереңірек сезінсе, фильмді көрген адам Маккартидің прозасындағы атмосфераны көзбен көргендей әсер алады.
КІТАП ПА, ФИЛЬМ БЕ?
Кітап пен фильмді бір-бірімен салыстырып, «қайсысы жақсы?» деп сұрау кейде артық сияқты. Өйткені кітап оқырманға кейіпкердің ішкі әлемін өз қиялымен жасауға мүмкіндік берсе, кино сол әлемге дауыс, бет-бейне, музыка мен қозғалыс береді. Ең сәтті экранизация түпнұсқаны көшіріп қана қоймай, оған жаңа өмір сыйлайды. Ал жоғарыдағы бес фильмнің ерекшелігі – көрерменді кино біткен соң кітапты қолға алуға да қызықтыра алатынында.
«ЖАСЫЛ МИЛЬ» – АДАМДЫҚ пен МЕЙІРІМ ТУРАЛЫ ХИКАЯ
Стивен Кингтің тағы бір шығармасы Фрэнк Дарабонттың қолында әсерлі киноға айналды. 1999 жылы жарық көрген «Жасыл миль» өлім жазасына кесілгендер отырған түрмедегі күзетші Пол Эджкомб пен ерекше қабілеті бар Джон Коффидің оқиғасын баяндайды. Том Хэнкс пен Майкл Кларк Дунканның орындауындағы кейіпкерлер арасындағы байланыс фильмнің өзегіне айналды.
Бұл фильмді көргенде көрерменнің алдында бір ғана сұрақ тұрмайды: «Кім кінәлі?». Одан әлдеқайда ауыр сұрақ пайда болады – «Адамды сыртқы түріне, айыбына немесе қоғамның берген бағасына қарап соттауға бола ма?». Джон Коффидің тағдыры арқылы фильм мейірім, әділетсіздік, кешірім және адам өмірінің құндылығы туралы ойландырады. Сондықтан «Жасыл миль» қорқынышты элементтері болғанымен, түптеп келгенде адамгершілік туралы фильм болып қалады.
Дайындаған А.Абайұлы
Фото: ашық дереккөзден
Пікірлер жоқ. Бірінші болыңыз!