Бір кездері Аралдың басты байлығы теңіз болса, қазір оның экономикалық мүмкіндігі әлдеқайда кеңейіп келеді. Жергілікті табиғи ресурсты өңдеу, кәсіпкерлікті дамыту, жаңа өндірістер ашу, туризмді қалыптастыру және күн энергиясын игеру – осының барлығы өңірдің жаңа келбетіндегі негізгі бағыттар.
Әрине, кез келген инвестициялық жоба нақты нәтиже бергенде ғана өзінің толық экономикалық мәнін көрсетеді. Ол үшін жоспарланған өндірістер уақытында іске қосылып, жұмыс орындары құрылып, кәсіпорындардың тұрақты жұмыс істеуі маңызды.
Десе де, қазіргі қозғалыстың өзі Аралдың жаңа мүмкіндіктерге бет бұрып келе жатқанын айқындайды. Бұған біз ауданға жасаған айшықты іссапарымызда көз жеткізгендей болдық.
Жасыратыны жоқ, өңірдің табиғи жағдайы ұзақ уақыт бойы оның экономикалық тыныс-тіршілігін айқындады. Теңіздің тартылуы өңірдің қалыптасқан шаруашылық жүйесіне елеулі өзгеріс әкелгенімен, ауданның әлеуеті мұнымен шектеліп қалған жоқ. Олай деуге себеп, бүгінде ерекше назар аударуға болатын жобаның бірі – жаңартылатын энергия көздерін дамыту.
Аралдың табиғи ерекшелігі десе, көбіміз бірден теңізді немесе шөлейтті даланы ойға аламыз. Бірақ, бұл өңірдің тағы бір үлкен табиғи ресурсы бар. Ол – күн сәулесі. Осы кезде Арал қаласында қуаттылығы 30 мегаватт болатын күн электр станциясы салынып жатыр. Жобаны «Альхена» ЖШС жүзеге асырып жатқанын да жаза кетейік. Нысанға салынатын инвестиция көлемі 8,2 млрд теңге болса, жоба үшін 65 гектар жер телімі бөлінген. Кәсіпорынды 2026 жылдың IV тоқсанында іске қосу жоспарланып отыр. Станция толық жұмыс режиміне көшкен кезде 20 тұрақты жұмыс орны ашылады.
Жобаның Арал үшін мәні мұнымен ғана шектелмейді. Бір жағынан, өңірге жеке инвестиция тартылса, екінші жағынан, жергілікті жерде жаңа технологияға негізделген энергетикалық нысан пайда болады. Бұл аудан экономикасын әртараптандыруға бағытталған бастамалардың бірі ретінде қарастыруға мүмкіндік береді.
30 МВт ҚУАТ ӨНДІРЕТІН СТАНЦИЯ
Күн электр станциясының құрылысындағы жұмыс ауқымы нысанның техникалық параметрлерінен анық байқалады. Мұнда барлығы 40 мыңнан аса фотоэлектрлік панель орнатылады. Панельдердің күн сәулесін тиімді қабылдауына жағдай жасау үшін 7 500-ден астам трекер жүйесінің тірегі қарастырылған. Қазіргі уақытта құрылыс-монтаж жұмыстарының шамамен 80 пайызы орындалған.
Трекерлердің ерекшелігі – панельдердің орналасу бағытын күннің қозғалысына қарай өзгерте алатынында. Мұндай жүйе күн сәулесін барынша тиімді пайдалануға мүмкіндік береді. Демек, станция үшін Аралдың ашық аспаны мен күн сәулесі жай ғана табиғи жағдай емес, электр өндіруге пайдаланылатын негізгі ресурсқа айналады.
Жаңартылатын энергия көздерінің тағы бір ерекшелігі – электр энергиясын өндіруде дәстүрлі отынды жағуға тәуелділіктің болмауы. Сондықтан, мұндай жобалар энергия өндірумен қатар қоршаған ортаға түсетін жүктемені азайту бағытындағы технологиялық шешімдердің бірі саналады.
Экологиялық мәселесімен әлемге танылған Арал үшін бұл бағыттың өзіндік маңызы бар. Табиғи ортаға әсері салыстырмалы түрде төмен технологияларды өндірістік мақсатта пайдалану өңірдің қазіргі даму бағытымен де үндеседі.
8,2 МЛРД ТЕҢГЕ – АУДАН ЭКОНОМИКАСЫНА САЛЫНҒАН ИНВЕСТИЦИЯ
Жобаның басты көрсеткіштерінің бірі – оның инвестициялық көлемі. «Альхена» күн электр станциясына 8,2 млрд теңге қаржы салынбақ.
Мұндай қаржының экономикаға әсерін тек салынып жатқан нысанның құнымен бағалау жеткіліксіз. Кез келген ірі жоба құрылыс материалдарына, тасымалға, монтаж жұмыстарына, инженерлік қызметтерге және түрлі мамандардың еңбегіне сұраныс қалыптастырады. Яғни, станция құрылысының экономикалық әсері нысан іске қосылғанға дейін-ақ байқалады. Құрылыс жұмыстарына қажетті қызметтер мен жұмыс күші жергілікті кәсіпкерлік ортаға да қосымша мүмкіндік беруі ықтимал.
Ал станция пайдалануға берілгеннен кейін оның жұмысын үздіксіз қамтамасыз ететін мамандар қажет болады. Осы тұста жоспарланған 20 тұрақты жұмыс орнының сапалық сипаты назар аудартады.
Күн электр станциясы сияқты технологиялық нысанды басқару үшін электр энергетикасы, техникалық қызмет көрсету, автоматтандыру, бақылау және қауіпсіздік бағыттарында мамандар керек. Демек, жобаның еңбек нарығына әсері тек жұмыс орындарының санымен емес, сұранысқа ие болатын мамандықтардың сипатымен де өлшенеді.
Бұл – Арал жастары үшін де маңызды. Өңірде жаңа технологияға негізделген өндірістер көбейген сайын инженерлік-техникалық бағыттарға қажеттілік артады. Энергетика, электр жабдықтары, автоматтандыру және техникалық қызмет көрсету сияқты салаларда мамандарға сұраныс қалыптасуы мүмкін.
КҮН – АРАЛДЫҢ ЖАҢА ЭКОНОМИКАЛЫҚ РЕСУРСЫ
Бұл ретте күн энергетикасын аудан экономикасының жалғыз даму бағыты ретінде қарастыруға болмайды. Аралда балық шаруашылығы, кәсіпкерлік, өндіріс, туризм және инфрақұрылым бағыттарында да жобалар жүзеге асуда. Энергетика саласының осы қатарға қосылуы өңір экономикасының біртіндеп әртараптанып келе жатқанын көрсетеді.
Инвестицияның жаңа өндірістерге келуі, кәсіпкерлік жобалардың көбеюі және технологиялық нысандардың салынуы аудан үшін жаңа экономикалық байланыстар қалыптастырады. Ал олардың нақты нәтижесі жұмыс орындары, өндіріс көлемі және жергілікті экономиканың қозғалысы арқылы көрінеді.
Күн электр станциясы – осы тұрғыдан теңдессіз жоба. 8,2 млрд теңге инвестиция, 30 МВт қуат, ондаған мың панель және жаңа инженерлік жүйе мұның барлығы Арал ауданының экономикалық әлеуеті деуге болатындай.
Шынын айту керек, табиғи жағдайды жаңа технологиямен ұштастыру арқылы өңірде бұрын-соңды болмаған мүмкіндіктер пайдаға асуға жақын. Сондықтан, Аралдағы күн электр станциясының құрылысына тек энергетикалық жоба ретінде қарау аздық етеді.
Егер жоба жоспарланған мерзімде іске қосылса, Арал ауданының кең даласында электр энергиясын өндіретін жаңа нысан пайда болады. Ал оның экономикалық мәні өндірілетін қуатпен ғана емес, өңірге алып келген инвестициясымен және жаңа жұмыс орындарымен де өлшенеді.
ИНВЕСТИЦИЯ БАР ЖЕРДЕ – МҮМКІНДІК БАР
Кез келген ауданның экономикалық әлеуетін бағалағанда инвестиция көлеміне ғана емес, сол қаржының қандай жобаларға бағытталып жатқанына да назар аудару керек.
Аралда бұл бағытта бірнеше жоба қатар жүзеге асуда. Биыл құны 5,8 млрд теңгені құрайтын үш өндірістік жобаны кезең-кезеңімен іске қосу жоспарланған. Соның ішінде «Qazaq Camel» ЖШС-нің құны 3 млрд теңгелік түйе сүтінен құрғақ ұнтақ шығару зауыты мен «Тоғыс-Аралотын» ЖШС-нің құны 1,8 млрд теңге болатын жоғары сұрыпты ас тұзын өндіру жобалары іске қосылды.Бұл жобалардың ерекшелігі – Аралдың жергілікті мүмкіндігін экономикалық өнімге айналдыруында.
Мәселен, түйе шаруашылығы үшін Арал ауданының табиғи-климаттық жағдайы қолайлы. Енді түйе сүті тек ауыл шаруашылығы өнімі ретінде қалмай, өңдеуден өтіп, қосымша құны жоғары өнімге айналатын мүмкіндік пайда болды.
Сол сияқты, тұз өндірісі де – өңірдің табиғи ресурсын кәсіпкерлік бағытта тиімді пайдаланудың мысалы. Яғни, инвестиция Аралға сырттан келіп ғана қоймай, жергілікті шикізатты өңдеп, жаңа өндіріс қалыптастыруға жол ашып отыр.
Өндірістің тағы бір бағыты – мотоцикл құрастыру. «Тоғыс-Аралотын» ЖШС жүзеге асырып жатқан жобаның құны – 1 млрд теңге. Зауыт ғимаратының құрылысы аяқталып, сұранысқа қарай мотоцикл құрастыру жұмыстары жүргізілуде. Жоба аясында 15 адамды жұмыспен қамту жоспарланған. Мұның өзі Арал экономикасының біртіндеп тек дәстүрлі салаларға сүйенбей, жаңа өндірістік бағыттарға бет бұрып келе жатқанын көрсетсе керек-ті.
Автокөлікке қызмет көрсету және газ инфрақұрылымы бойынша да кәсіпкерлік жобалар жүзеге асуда. «Алаш Метан» ЖШС Арал қаласының маңынан автомобиль газ толтыру компрессорлық станциясын ашты. Жобаға 600 млн теңге инвестиция салынып, 10 жаңа жұмыс орны құрылды.
Ал «Эко Энерджи Плюс» ЖШС-нің көпфункционалды жол бойындағы кешен салу жобасының құны – 1 млрд теңге. Жоба толық іске қосылған жағдайда 15 адам тұрақты жұмыспен қамтылмақ.
Өйткені, кәсіпкерлік дамыған жерде тек бір ғана нысан пайда болмайды. Оның айналасында тасымал, құрылыс, жөндеу, техникалық қызмет, сауда, логистика, тамақтану және басқа да қызмет түрлеріне сұраныс қалыптасады.
Осы жобалардың әрқайсысы Арал экономикасының жаңа қырын қалыптастырады. Бірі – ауыл шаруашылығы өнімін өңдеуге, бірі – балық шаруашылығын дамытуға, енді бірі – қалдықтарды қайта өңдеуге бағытталған.
ЖҰМЫС ОРНЫ – ЭКОНОМИКАНЫҢ НАҚТЫ НӘТИЖЕСІ
Арал ауданындағы инвестициялық жобалардың барлығын біріктіретін ортақ мәселе – жұмыс орындары. Экономикалық көрсеткіштердің өсуі тұрғындардың күнделікті өміріне нақты әсер еткен кезде ғана оның маңызы арта түседі. Ал оның ең түсінікті өлшемдерінің бірі – адамның жұмысқа орналасуы.
Қазірдің өзінде іске қосылған және жүзеге асырылып жатқан жобалардың арасында ондаған жаңа жұмыс орны қарастырылған.
Мотоцикл құрастыру жобасы – 15 адамды, газ құю станциясы – 10 адамды, балық шаруашылығы – 12 адамды, тұрмыстық қатты қалдықтарды қайта өңдеу жобасы – 10 адамды, күн электр станциясы 20 адамды жұмыспен қамтуды көздейді.
Бұлардың әрқайсысы жеке-жеке қарағанда шағын көрсеткіш болуы мүмкін. Бірақ бір аудан көлемінде жаңа кәсіпорындар мен өндіріс орындарының қатар пайда болуы – еңбек нарығының біртіндеп кеңейіп келе жатқанының айғағы.
Сонымен бірге құрылыс кезеңіндегі уақытша жұмыс орындарын да ескерген жөн. Ірі нысандардың құрылысына құрылысшылар, жүргізушілер, монтажшылар, инженерлер, электр мамандары және басқа да жұмысшылар тартылады. Ал нысан пайдалануға берілгеннен кейін оның тұрақты қызметін қамтамасыз ететін мамандар қажет болады.
Осылайша, инвестицияның әсері екі кезеңде көрінеді: алдымен құрылыс пен іске қосу кезінде еңбекке сұраныс пайда болса, кейін тұрақты өндіріс пен қызмет көрсету кезеңі басталады.Бұл, әсіресе, жастар үшін маңызды. Өйткені, жаңа өндіріс пен технологиялық жобалардың көбеюі мамандық таңдауға да әсер етеді.
Ауданның инвестициялық тартымдылығы инфрақұрылымның дамуымен де тығыз байланысты.Соңғы екі жылда ауданда 54,4 млрд теңгенің құрылыс жұмыстары жүргізіліп, 61,6 мың шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілген.
Жол, су, газ, электр желілерінің жаңаруы да – кәсіпкерлік үшін маңызды. Өйткені, бизнеске өндіріс орнын салу ғана емес, оған апаратын жол, тұрақты электр энергиясы, су, газ және басқа да инженерлік инфрақұрылым қажет.
Осылайша, Арал қаласындағы қуаттылығы 30 мегаваттық күн электр станциясы айтарлықтай жаңалық болмақ. Дала төсіне жайылған мыңдаған панель өңірдің жаңа кезеңінің белгісіндей. Оның ар жағында инвестиция, технология, кәсіпкерлік, жаңа мамандықтар және жұмыс орындары тұр.
Демек, Аралдың көкжиегінде енді тек теңіздің емес, жаңа экономиканың да белгілері көріне бастады. Кеше теңізден тіршілік іздеген өлке бүгін күннен қуат алуға, жаңа кәсіпке жол ашуға ұмтылып отыр.
Бұл – Аралдың өзгермелі тағдырының тағы бір белесі. Ал сол белестің ең маңызды нәтижесі – табиғи мүмкіндіктің экономикалық мүмкіндікке, инвестицияның кәсіпке, ал кәсіптің халық үшін жаңа жұмыс орындарына айналуы.
Рыскелді СӘРСЕНҰЛЫ,
Қызылорда-Арал-Қызылорда
Пікірлер жоқ. Бірінші болыңыз!