КЕЙДЕ ОҚУШЫ ӨЗІНІҢ ҮЛГЕРІМІНЕ МҰҒАЛІМДІ КІНӘЛАЙДЫ
Қазіргі уақытта ұстаздардың алдында тұрған ең күрделі міндеттердің бірі – оқушының танымдық қызығушылығын ояту. Өйткені қызығушылық жоқ жерде білім де, ізденіс те болмайды. Ал қызығушылықтың жоғалуына әсер ететін факторлар аз емес. Олардың қатарында отбасыдағы оқу мәдениетінің әлсіреуі, кітап оқуға деген құштарлықтың төмендеуі, тез нәтиже күту психологиясы және қоғамдағы құндылықтардың өзгеруі бар. Өкініштісі сол, кей жастар білімді міндетті рәсім ретінде қабылдайды. Сабаққа қатысу керек болғандықтан қатысады, тапсырманы орындау керек болғандықтан орындайды. Мұндай жағдайда білім алу ішкі қажеттіліктен гөрі, сыртқы талапты басты назарға алатыны анық. Ал адамның өзі қаламайтын дүниені ешқандай технология да, ешқандай мұғалім де толық меңгерте алмайды.
Тағы бір маңызды мәселе – жауапкершілік. Кейде оқушы өзінің үлгеріміне мұғалімді кінәлайды, ата-ана мектептен көреді, қоғам білім жүйесін сынайды. Бірақ білім алу ең алдымен жеке жауапкершіліктен басталатынын естен шығарып аламыз. Ұстаз бағыт береді, жол көрсетеді, түсіндіреді. Алайда білімді игеру оқушының өз еңбегіне де тікелей байланысты. Десе де, барлық жауапкершілікті ұстазға жүктеу дұрыс емес. Білім сапасы – отбасы мен қоғамның да ортақ жауапкершілігі. Үйде кітап оқылмаса, білімнің қадірі айтылмаса, еңбектің құндылығы дәріптелмесе, мектепте мұғалім жалғыз өзі үлкен нәтижеге қол жеткізе алмайды.
Телефонды өшіріп қою оңай. Бірақ білімге деген селқостықты жою әлдеқайда қиын. Өйткені немқұрайдылық адамның ойлау жүйесінен, өмірлік ұстанымынан бастау алады. Егер балада мақсат болмаса, ізденуге деген ынта болмаса, оның назарын бір телефон емес, кез келген нәрсе бөле алады.
Бүгінгі күні білім саласындағы басты мәселе технологиямен күресу емес, оқушының оқуға деген қызығушылығын қайта ояту болуы тиіс. Ұстаздың басты міндеті – білімге деген қажеттілікті қалыптастыру. Ал қоғамның міндеті – сол еңбекті бағалай отырып, оқуға ұмтылатын, ізденетін ұрпақ тәрбиелеуге жағдай жасау. Бұл мәселенің тағы бір қыры бар. Соңғы жылдары балалардың бос уақытын өткізу мәдениеті де айтарлықтай өзгерді. Бұрын мектептен кейін кітапханаға бару, үйірмелерге қатысу немесе ауладағы белсенді ойындар жиі кездесетін болса, бүгінде бос уақыттың едәуір бөлігі экран алдында өтеді. Нәтижесінде баланың ақпаратты қабылдау тәсілі өзгеріп, ұзақ мәтіндерді оқу мен терең ойлануға деген төзімі төмендей бастады. Мұны көптеген педагог те байқап отыр. Қазіргі оқушылар қысқа ақпаратты жылдам қабылдағанымен, күрделі мәтіндерді талдауға, үлкен көлемдегі шығармаларды оқуға немесе белгілі бір тақырыпқа терең үңілуге келгенде қиналады. Мектеп те заман ағымына бейімделе отырып, оқушыны ойлауға, талдауға және пікір айтуға жетелейтін жаңа тәсілдерді іздеуі қажет.
БІЛІМНІҢ БЕДЕЛІ ТӨМЕНДЕГЕН ЖЕРДЕ ҰСТАЗДЫҢ БЕДЕЛІ ДЕ ӘЛСІРЕЙДІ
Сонымен бірге, бүгінгі қоғамда жетістік ұғымының өзі өзгеріп бара жатқандай. Әлеуметтік желілерде танымал болу, қысқа уақытта көп табыс табу немесе жұрт назарын аудару кей жастар үшін ұзақ еңбектеніп білім алудан маңыздырақ көрінуі мүмкін. Мұндай көзқарас қалыптасқан ортада мұғалімнің еңбегі де күрделене түседі. Өйткені ұстаз тек пәнді үйретіп ғана қоймай, білімнің өмірдегі шынайы құндылығын түсіндіруге мәжбүр.
Білімнің беделі төмендеген жерде ұстаздың беделі де әлсірейді. Ал ұстаздың беделі әлсіреген қоғамда сапалы білім туралы айту қиын. Осы ретте бұл мәселені тек мектеп аясында қарастыру жеткіліксіз. Білімге деген құрмет отбасынан басталып, қоғамдық санада жалғасуы тиіс. Баланың көз алдында кітап оқитын ата-ана, еңбегімен жетістікке жеткен адамдар, ғылым мен білімді дәріптейтін орта болған кезде ғана оның танымға деген қызығушылығы артады. Кейде біз оқушылардың кемшілігін көп айтамыз. Бірақ олардың жетістіктерін, талпыныстарын байқап, қолдап отыру да маңызды. Психологтердің пікірінше, қызығушылық пен ынта көбіне қолдау арқылы қалыптасады. Өзін бағалайтынын сезінген бала жаңа білім алуға, қателесуден қорықпауға және өзін дамытуға көбірек ұмтылады. Маманның пайымдауынша, білім беру үдерісінде талап пен қолдау қатар жүруі керек.
–Бүгінгі мектеп алдында тұрған ең үлкен міндеттердің бірі – оқушыға білімнің өмірлік маңызын түсіндіру. Егер бала алған білімінің болашақтағы қажеттілігін ұғынса, оның сабаққа деген көзқарасы да өзгереді. Мұндай жағдайда оқу сыртқы міндет емес, жеке қажеттілікке айналады. Бүгінгі күні мұғалімнің басты қарсыласы технология емес екенін мойындауымыз керек. Нағыз қауіп – оқуға деген ынтаның әлсіреуі, жауапкершіліктің төмендеуі және білімнің құндылық ретінде қабылданбауы. Бұл мәселелер шешілмейінше, ең замануи құралдардың өзі күткен нәтижені бере алмайды, — дейді Е.Букетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің оқытушысы, психолог Кәмшат Игембаева.
ҰЛТ БОЛАШАҒЫНДАҒЫ ҮШТІК ОДАҚ
Ұлттың болашағы білімді ұрпақпен өлшенеді десек, сол білімге деген құрметті қайта қалыптастыру – баршамызға ортақ міндет. Мұғалім, ата-ана, қоғам және мемлекет бір бағытта жұмыс істегенде ғана білімге бейжай қарамайтын, еңбектің қадірін түсінетін, өз болашағына жауапкершілікпен қарайтын ұрпақ тәрбиелей аламыз. Ал мұндай ұрпақ – кез келген мемлекеттің ең үлкен байлығы.
Мәселенің тағы бір маңызды қыры – мұғалім мен оқушы арасындағы сенім байланысының әлсіреуі. Бұрын ұстаздың айтқан сөзі оқушы үшін беделді пікір саналатын. Бүгінде ақпарат көздерінің көбеюі бұл қатынасты өзгертіп жіберді. Оқушы кез келген мәліметті интернеттен тексеруге, салыстыруға мүмкіндік алды. Бұл – бір жағынан оң құбылыс. Дегенмен, мұғалімнің тек білім беруші емес, тұлғалық бағдар беруші ретіндегі рөлі көмескіленіп қалмауы тиіс.
Сондай-ақ, қазіргі білім беру жүйесінде оқушының психологиялық жағдайына да ерекше назар аудару қажет. Соңғы жылдары жастар арасында күйзеліс, алаңдаушылық, өзіне деген сенімсіздік сияқты мәселелер жиі айтылып жүр. Мұндай жағдайда баладан тек жоғары нәтиже талап ету оның ішкі әлеуетін ашуға көмектеспейді. Керісінше, оқушы өзін қауіпсіз сезінетін, ойын еркін жеткізе алатын орта қалыптастыру маңызды. Өйткені білім ең алдымен сенім мен ынталандыру бар жерде нәтижелі болады.
Бүгінде мұғалімнің жұмысы бұрынғыдан әлдеқайда күрделі. Ол сабақ береді, тәрбие жұмысын жүргізеді, ата-анамен байланыс орнатады, оқушының психологиялық ахуалын бақылауға тырысады. Осындай жағдайда педагог еңбегін тек оқушылардың бағасымен немесе тест нәтижелерімен өлшеу әділ бола бермейді. Ұстаз еңбегінің шынайы нәтижесі кейде жылдар өткен соң ғана көрінеді. Бір кезде айтылған ақыл, берілген бағыт немесе көрсетілген қолдау баланың болашақ тағдырын өзгертуі мүмкін.
Өкінішке қарай, қоғамда мұғалім еңбегінің нәтижесі бірден көрінуі тиіс деген түсінік қалыптасқан. Алайда тәрбие де, білім де ұзақ мерзімді инвестиция секілді. Оның жемісі бір күнде немесе бір оқу жылында байқала қоймайды. Түйіндей келе, білім саласындағы өзгерістерге де, ұстаз еңбегіне де қысқа мерзімді көрсеткіштер тұрғысынан емес, болашаққа салынған капитал ретінде қараған жөн.
Перизат ШАЙХСЛАМҚЫЗЫ
Пікірлер жоқ. Бірінші болыңыз!