«Баланы өз заманына сай тәрбиеле» деген даналық сөз бар. Бұл сөздің мәні бүгінгі күні бұрынғыдан да айшықтала түскендей. Биыл мектеп табалдырығын алғаш рет аттағалы отырған 2020 жылы туған бірінші сынып оқушылары – бұрынғы буыннан мүлде өзгеше, ғылымда «Alfa ұрпағы» (Generation Alpha) деп аталатын жаңа формацияның өкілдері. Олай болса, цифрлық ғасырдың толқынында өсіп келе жатқан бұл балалардың бойында қандай ерекшеліктер бар? Оларға сапалы білім мен саналы тәрбие беруде мұғалімнің ұстанымы қандай болуы тиіс?
Alfa ұрпағы – тарихтағы толықтай цифрлық ортада дүниеге келген алғашқы буын. Егер бұрынғы балалар технологияны кейіннен меңгерсе, 2020 жылғы балалар үшін планшет мен смартфон — туғаннан бергі табиғи өмір сүру ортасы.
Сонымен қатар, бұл балалардың алғашқы сәбилік шағы әлемді шарпыған пандемиялық оқшаулау (карантин) кезеңімен тұспа-тұс келді. Осы екі фактор олардың психологиялық-физиологиялық портретін қалыптастыруда үлкен рөл атқарды: визуалды қабылдау және «клиптік ойлау». Бұл балалар ақпаратты динамикалық, қысқа әрі жарқын визуалды образдар арқылы тез сіңіреді. Оларға ұзақ монолог пен көлемді мәтінді меңгеру қиынырақ, бірақ қысқа әрі нұсқа ақпаратты іліп әкетеді. Әлеуметтік коммуникацияның ерекшелігі ерте жасында құрдастарымен бетпе-бет қарым-қатынастың аз болуы олардың әлеуметтену процесіне әсер етті. Олардың арасында тұйықтық немесе, керісінше, эмоционалды шекараны білмеу жиі кездеседі. 2020 жылғы балалар авторитарлық «бұйрық беру» әдісін қабылдамайды. Оларға «Бұлай жасау керек!» дегеннен гөрі, «Бұл не үшін маңызды?» деген логикалық түсініктеме бергенде ғана әрекетке көшеді.
УАҚЫТ ТАЛАБЫ: МҰҒАЛІМ НЕНІ ӨЗГЕРТУІ ТИІС?
Дәстүрлі, яғни «мұғалім сөйлейді – оқушы тыңдайды» деген бірізді модель Alfa ұрпағына жүрмейді. Жаңа заман оқушысына бұрынғы дидактикалық тәсілдермен білім беру мүмкін емес. Сондықтан бастауыш сынып ұстаздарының алдында мынадай маңызды міндеттер тұр:
1. Сабақты сандық технологиямен байыту (Edutainment).
Білім беру мен ойынды ұштастыру – бұл ұрпақты сабаққа қызықтырудың тиімді жолы. Интерактивті тақталар, білім беру платформалары мен қысқа бейне-модульдер сабақтың ажырамас бөлігіне айналуы тиіс. Олар нәтижені лезде көргісі келетіндіктен, бағалауда геймификациялық тәсілдерді (белгілер, бонустар, деңгейлер) қолданған тиімді.
2. Эмоционалды интеллектіге (EQ) басымдық беру.
Пандемия кезеңінде үйде өскен балаларға ең керегі – шынайы адамдармен қарым-қатынас дағдысы. Мұғалім сабақта топтық жұмыстарды, жұптық жобаларды жиі ұйымдастыруы керек. Балалар бір-бірін тыңдауды, бөлісуді, біреудің қуанышы мен ренішін түсінуді (эмпатияны) мектеп қабырғасында қайта үйренуі тиіс.
3. Терең ойлауға баулу (Deep Reading).
Клиптік ойлаудың кері әсерін жою үшін мұғалім балалардың зейінін тұрақтандырумен айналысуы керек. Мағыналы суреттер бойынша оқиға құрастыру, себеп-салдарды анықтау, мәтінді логикалық бөліктерге бөліп талдау сияқты жаттығулар баланың аналитикалық ойлауын шыңдайды.
4. Мұғалім рөлінің трансформациясы.
Бүгінгі ұстаз – ақпаратты тек таратушы емес, бағыт беруші ментор, фасилитатор. Ол баланың жеке траекториясын анықтап, оның өз бетінше ізденуіне жағдай жасауы керек.
Мектепке келетін әрбір жаңа ұрпақ – қоғам айнасы. 2020 жылы туған балалардың өзіндік ерекшелігінен корқудың керегі жоқ, керісінше, олардың мүмкіндігін дұрыс арнаға бағыттау қажет. Заманауи технологияны ұлттық тәрбиемен, адами қасиеттермен шебер ұштастыра білген ұстаз ғана Alfa ұрпағының жүрегіне жол тауып, олардан бәсекеге қабілетті тұлға қалыптастыра алады. Өйткені технология қанша жерден қарыштап дамығанымен, балаға жылылық, мейірім мен бағыт беретін – бәрібір адам, бәрібір ҰСТАЗ!
Алтынбек ҚЫСТАУБАЕВ,
Жамбыл атындағы №120 орта мектептің директоры,
Қызылорда қаласы
Фото: ашық дереккөзден
Пікірлер жоқ. Бірінші болыңыз!