Қазіргі кезде интернет-алаяқтық қоғам үшін ең өзекті қауіптердің біріне айналды. Технология дамыған сайын алаяқтардың әрекеті де күрделеніп, олар азаматтарды алдаудың жаңа тәсілдерін жиі қолдана бастады. Әсіресе, жалған қоңыраулар, мессенджерлер арқылы хабарласу, онлайн саудадағы алдау, инвестиция ұсынып арбау және банктік мәліметтерді иемдену секілді жағдайлар жиілеп отыр. Осындай кезде әр азамат қарапайым қауіпсіздік ережелерін білуі және күнделікті өмірде сақтық шараларын ұстануы қажет.
Ең алдымен, ешкімге SMS арқылы келген растау кодын айтуға болмайды. Алаяқтар көбіне өздерін банк қызметкері, полиция өкілі немесе қауіпсіздік маманы ретінде таныстырып, азаматтарды қорқыту арқылы кодты айтқызуға тырысады. Кей жағдайда олар «сіздің атыңызға несие рәсімделіп жатыр», «шотыңыздан күмәнді операция анықталды» деген сияқты жалған ақпарат беріп, адамды асығыс шешім қабылдауға итермелейді. Мұндайда сабыр сақтап, әңгімені бірден тоқтатып, мәселені тек ресми дереккөз арқылы нақтылау қажет.
Тағы бір маңызды ереже – бейтаныс адамның өтінішімен ешқандай қосымша жүктемеу. Кейбір алаяқтар телефонға арнайы бағдарлама орнатуды сұрайды. Олар бұл қосымша арқылы телефоныңызды қашықтан басқаруы, банк қосымшаларыңызға кіруі немесе жеке деректеріңізді иемденуі мүмкін. Сондықтан белгісіз нөмірден хабарласып, қандай да бір қосымшаны орнатуды сұраған адамға сенуге болмайды.
Әлеуметтік желілер мен мессенджерлерде таныстарыңыздың атынан ақша сұраған хабарламаларға да бірден сене салмаған жөн. Қазір алаяқтар WhatsApp, Telegram немесе Instagram желілеріндегі аккаунттарды бұзып, иесінің атынан туыстары мен достарына ақша сұрап жатады. Осындай жағдайда міндетті түрде сол адамға қайта хабарласып, ақпаратты нақтылап алған дұрыс. Бір ғана мәтіндік хабарламаға сеніп, ақша аудару үлкен қателік болуы мүмкін.
Интернет арқылы сауда жасағанда да ерекше мұқият болу керек. Әсіресе алдын ала төлем сұрайтын күмәнді парақшалар мен сайттардан сақтанған жөн. Тауарды тым арзан бағамен ұсынып, жедел ақша жіберуді талап ететін жарнамалар көп жағдайда алаяқтардың қақпаны болып шығады. Сондықтан сатушының парақшасын, пікірлерін, байланыс деректерін мұқият тексеріп, мүмкіндігінше тауарды қолға алғаннан кейін төлем жасау тәсілін таңдаған дұрыс.
Соңғы уақытта «ақшаңызды көбейтіп береміз», «инвестиция салып, тез табыс табасыз» деген ұсыныстар да жиі кездеседі. Алаяқтар мұндай схемалар арқылы азаматтардың сеніміне кіріп, бастапқыда аздаған пайда көрсеткендей әсер қалдырады. Кейін ірі сомада қаржы салдыртып, ақшаны толық иемденіп кетеді. Сондықтан оңай әрі тез табыс уәде ететін белгісіз платформаларға, күмәнді инвестициялық жобаларға ақша салуға болмайды.
Жеке деректерді қорғау да аса маңызды. Азаматтар банк картасының нөмірін, CVV кодын, жеке куәлік мәліметтерін, құпиясөздерін бөгде адамға бермеуі тиіс. Тіпті өзін ресми ұйым қызметкері ретінде таныстырған адамға да мұндай ақпаратты айтуға болмайды. Себебі мемлекеттік орган да, банк те телефон арқылы толық құпия деректерді сұрамайды.
Егер күмәнді қоңырау түссе, әңгімені созбай, бірден байланысты үзіп, қажетті мекеменің ресми нөміріне өзіңіз хабарласқан дұрыс. Бұл ең қауіпсіз жолдардың бірі. Өйткені алаяқтар көбіне адамның абдырап қалған сәтін пайдаланып, оны тез шешім қабылдауға мәжбүрлейді.
Сондай-ақ соңғы кезде «дроппер» ұғымы да кең тарай бастады. Бұл – интернет-алаяқтарға көмектесетін, өз банк картасын немесе есепшотын пайдалануға беретін тұлғалар. Көп жағдайда кейбір азаматтар мұның қылмыс екенін түсінбей, өз шотын басқа біреуге уақытша қолдануға береді. Алайда мұндай әрекет заң алдында жауапкершілікке әкеледі. Сондықтан ешқашан өз атыңыздағы банк картасын, есепшотты немесе жеке деректерді бөгде адамға пайдалануға беруге болмайды.
Жалпы, интернет-алаяқтықтан сақтанудың ең тиімді жолы – қырағылық, ақпаратты тексеру және асығыс әрекетке бармау. Күмәнді ұсынысқа сенбеу, жеке мәліметті құпия сақтау, ресми емес сілтемелерге өтпеу және белгісіз адамдардың сөзіне ермеу арқылы көптеген қауіптің алдын алуға болады.
Құқық қорғау органдары азаматтарды сақ болуға, әлеуметтік желідегі күмәнді жарнамалар мен хабарламаларға сенбеуге, белгісіз адамдарға жеке деректерін бермеуге шақырады. Қарапайым қауіпсіздік ережелерін сақтау – қаржыны да, жеке ақпаратты да қорғаудың ең сенімді тәсілі.
Пікірлер жоқ. Бірінші болыңыз!