Неге екені белгісіз, алдыңғы буын кейінгі буынға үнемі сене бермейді. Өзінің жасы мен тәжірибесін алға тартып, бас болуға талпынған жасты жасытып, жігерін құм қылуға құмар көбі. Олай дейтінміз, осы заманмен тыныстап, тәуелсіз күннің шуағымен көзін ашқан замандастар қанша тырысса да, қатаң басшы мен оның ұзақ жыл бойы жанында жүрген сенімді әріптестерінен әрі аса алмай, қанша дағдысы мен білгенін ішке тұншықтырып, карьера қуумен ерте қош айтысып жатады. Қоғам жаңа имиджге зәру. Бірақ білегін сыбанып, іске кірісемін деген буын не өзінің, не мекеменің имиджіне жұмыс істей алмай, көптің қатарына қосылып кетіп жатыр. Бұны қолдан жасалып жатқан болашаққа балта шабу десек те қате емес. Айтпақшы, жастардың бастамасын әрі ысырудан бөлек, мақтау естігендердің аяғын шалуды көздейтін әріптестер де жоқ емес. Осыдан кейін бізге батыстық даму мен шығыстық қарқынға ілесу қиын. Ол-ол ма, жастардың жеке өмірін аңдып, сол туралы әңгіме таратып, онымен бақталасатындар туралы әңгіме мүлде бөлек. Хош. Қазақ арасында жастардың жүк көтерер күшіне сенімсіздік бұрыннан бар. Ол туралы қазақ зиялылары не дейді?
Ұлы Абай өзінің алғашқы қара сөзінде «Ел бағу? Жоқ, елге бағым жоқ. Бағусыз дертке ұшырайын деген кісі бақпаса, не албыртқан, көңілі басылмаған жастар бағамын демесе, бізді құдай сақтасын!» деп жазғаны бар-тын. Ел басқарудың өзін, халыққа болыс болуды «жастар атқарамын демесе, бізге не күн туғандық?!» деп өзін ол жауапкершілікке кәрі санамады ма… Бұл сөзімізбен ақсақалдың ел басқарудан ада болуы керек дегенді айтқымыз келмейді. Тек заман жаңарған сайын, оның атқамінері де сол уақыттың ақтаңгері болуы керек дегенді түсінеміз. Біздегі бюрократия ол түсініктен алыс. Десе де, айту – парызымыз.
Абай тағы бір қара сөзінде бүй деп айтары бар жасқа құлақ түрмейтін қоғамды ашына сынайды. «Біреу ақыл айтса: «Ой, тәңірі-ай, кімнен кім артық дейсің!» — дейміз, артығын білмейміз, айтып тұрса ұқпаймыз. Көкіректе сәуле жоқ, көңілде сенім жоқ». Жаңа заманның жастарының жаңа ойын, тың пікірін қабылдамайтын, «бәрін өзім білемін» дейтін қоғам ешқашан ғылымның шыңына жетіп, жетістік алмайды. «Өзім білемдіктің» соңғы нүктесі, сол дақпырт пен даңғазаға толы жұрттың итәуресіне айналады. Оны заман да, адам да кешірмесі анық. «Ел боламын десең, бесігіңді түзе» деген аталы cөздің астарында, жастарды елдікке тәрбиелеп, болашақтың тұтқасын берік ұстауға үйрету – аға буынның қолында дегенді түсіндіретіндей.
Мөңке бидің заман туралы толғауларында: «жастарға билігі жүрмейтін кәрің болады, кәрілерге сөзі өтпейтін жасың болады» деген тіркес кездеседі. Заманның албырттығы да осында болар, әр кезең әрқилы өрнегімен құнды. Әйткенмен, осы уақытқа ортақ дүние – кәрі мен жастың арасындағы текетірес, мойындамаушылық. Қазақ ықылым заманнан жастарға әрдайым үлкенге құрмет көрсетуді тәрбиенің тағылымы етіп үйреткен. Оның ізгі жалғасы ретінде біз де өзімізден кейінгілерге алдыңғы буынға құрметпен қарап, айтқанын орындауға талпынамыз. Тәрбие тамырының тым тереңге кеткені сондай, ол – қазақ жаны мен танымына ежелден сіңіп кеткен әрекет. Дегенімен, біздің айтпағымыз – мүлде басқа дүние.
Сөзімізді қуаттау мақсатында, қазақ әдебиетінің классигі Ғабиден Мұстафиннің «жастардың жолына кедергі болмаңдар, олар қателессе де, өз қателігімен өседі» деген сөзін назарыңызға ұсынайық. Халық жазушысы осы сөзі арқылы өмірде қателесіп, кешірім есігін қақпаған адам ізгі жолдың ізіне оңайлықпен түспейтінін анық суреттейді. Олай деуге негіз бар, қателесіп көрмеген адам қателіктің, оның салдарын қалай ұқсын? Ал қателіктің қандай екенін білмеген адам болашақтың тізгінін ұстауда әлсіздік танытаны даусыз.
Авторын білмедік, бірақ ел аузында жүрген тағы бір нақыл сөзге көзіміз түсті. «Жастарға сенбеген елдің болашағы «қартайып» туады». Олай болмағанда қайтеді, жаңашылдықты жастар туғызатыны аксиома ғой. Біз сол ақиқатты ашық қозғай алуымыз арқылы болашақты ілгерілетіп, қазірдің өзінде елдің рухани санасының оянуына қызмет етеміз. Уақыт тізгіні ешкімнің қолында емес. Бір күні маңызды болған дүние, ендігі құны көк тиын. Ал қазір көңіл аудармаған нәрсе өз уақыты келгенде жаңа басымдыққа ие болып, заманның зүбаржатына айналып, қолдан-қолға тимейтін асқан құндылыққа ие болуы мүмкін. Оны сөзұстар ізгілер уақыт деп атап кеткен.
Ұлы Абай айтқандай, «көкіректе сәуле жоқ, көңілде сенім жоқ», ал ондай сенім болмаған жерде көкірек сәулесінен шуақ шашылмайтыны түсінікті. Жастар сенім білдірмей-ақ сәуле боп жарқырап, күн болып шуақ шаша алады. Оған сенім білдірмесе де, тәжірибе жинауға мүмкіндік керек.
Айтпақшы, тағы айта кететін мәселе – жастардың еңбегін құнсыздандыратындар көп. Көз майын тауысып, бар күшін арнаған еңбекті әп-сәтте жасанды интеллекті мен өзге біреудің демеуі деп қарастыра салу – тағы да алдыңғы буында оңай іс. Оған тайсалмайтын табандылық пен қайтпайтын қайсарлық болмаса, заманның заңғары былай тұрсын, кірпіш болып қалануға да орын таппай қалатынымыз рас. «Тесік моншақ жерде қалмайды» дегенді ретті де, ретсіз де пайдаланып жатамыз ғой, ал бүгінде танысы мен табысы болмаса, алтын әшекей болып та еленбей қалуыңыз мүмкін. Айтуға сұранып тұрған ақиқаттың біреуі – осы. Айтып-айтпай не керек, дағдысына мән бермей, дөкейіне қарайтын кез болып тұр. Елдің ертеңі одан күйрейді десек те артық шығар, бірақ біз қалаған болашақ, тақырыпта айтылғандай, қартайып, тым кеш жетеді. Сонда, дамимыз дегеніміз далбасаға айналады. Құдай бетін әрі қылсын, біздің қолымызда күш те, қайрат та, мүмкіндік те көп. Оны жетілдіру үшін де көптің көмегі қажет бола қоймайды. Тек жас буынға ағалық ақыл, үлкендік кеңес берсе, тәжірибе жинақтап, қателесіп, сол қателігінен сабақ алатын жағдай жасалса, тәжірибені кеш жасадық деп сан соқпас еді.
Дамыған елдердің қатарына кіру үшін, ұлт мәдениетін арттырып, қыруар қаржы жұмсау қажет дегенді жиі естіп едік. Оған қоса, жастардың бастамасына қолдау білдіріп, беталысын бүркемей, қанатын қайырмасақ болды, өз жолы мен өз заманын құратын жастардың саны да, сапасы да артатынына үміт зор. Сіз тек мүмкіндік жасаңыз.
Кемел ҚҰРМЕТ
Коллаж жасаған автор
Пікірлер жоқ. Бірінші болыңыз!