Halyqline.kz – үздіктер қатарында!

Қытай Орталық Азияға өз ережесін орнатып жатыр ма?

20.11.2026, 10:30 104

Қытайдың Орталық Азиядағы экономикалық және саяси ықпалы жыл өткен сайын артып келеді. Бейжің аймақ елдеріне инвестиция құйып, өндіріс орындарын ашып, көлік инфрақұрылымы мен цифрлық технологияларды дамытуға қатысып отыр. Қытайдың бұл саясатын кейбір сарапшылар экономикалық экспансия ретінде бағаласа, енді бірі Бейжіңнің өзі Орталық Азиядағы жергілікті жағдайға бейімделуге мәжбүр екенін айтады, деп хабарлайды Halyqline.kz.

Карнеги халықаралық бейбітшілік қорының зерттеушілері Қытайдың шетелдегі ықпалын арттыруда барлық мемлекетке бірдей тәсіл қолданбайтынына назар аударған. Қытайлық компаниялар мен мемлекеттік құрылымдар инвестициялық жобаларды жүзеге асыру барысында жергілікті заңнама, қоғамдық көңіл күй, саяси жағдай және ұлттық ерекшеліктермен санасуға мәжбүр. Әсіресе Қазақстандағы Қытайға қатысты қоғамдық алаңдаушылық Бейжіңнің мәдениет, білім беру және ақпарат саласындағы саясатының өзгеруіне ықпал еткен.

Қырғызстанның бұрынғы премьер-министрі Жоомарт Оторбаевтың айтуынша, 2025 жылдың ортасына қарай Қытайдың Орталық Азиядағы жинақталған тікелей инвестициялары 56 млрд долларға жеткен. Соңғы онжылдықта инвестиция құрылымы да өзгерген. Бұрын Қытай инвестицияларының 68 пайызы шикізат секторына бағытталса, қазір бұл көрсеткіш 54 пайызға дейін төмендеген. Өңдеу өнеркәсібінің үлесі 22 пайызға, энергетика саласының үлесі 12 пайызға жеткен. Қазақстан Қытай инвестициясын қабылдайтын аймақтағы ең ірі мемлекет болып қала берсе, Өзбекстан да капитал тарту бағытында белсенді бәсекелеске айналып келеді.

Дегенмен Қытаймен экономикалық ынтымақтастықтың нәтижесі қарапайым тұрғындардың өміріне қаншалықты әсер етіп жатыр деген мәселе бар. Карнеги қорының зерттеулер жөніндегі вице-президенті Эван Фейгенбаум халықаралық көлік дәліздерін дамытудың өзі жеткіліксіз екенін, транзиттен түсетін экономикалық пайданың жергілікті жерде қалуы маңызды екенін атап өтті.

– Қазақстан халқы өтіп бара жатқан пойыздарға теміржол бойында тек қол бұлғап тұрса, ал елде ешқандай қосылған құн қалмаса, бұл Қазақстанның ұзақ мерзімді перспективасы тұрғысынан тиімсіз, – дейді сарапшы.

Потсдам университетінің зерттеушісі Әсел Доолоткельдиева Қытаймен бірлескен жобаларға қатысты шешімдер қабылдауда жергілікті тұрғындардың қатысуы шектеулі екенін айтады. Оның пікірінше, мемлекетаралық келіссөздерде экономикалық мүдделерге басымдық берілгенімен, өндірістің экологиялық салдары, еңбек жағдайы және жергілікті қауымдастықтардың сұранысы да ескерілуі қажет.

Қытаймен ынтымақтастықтың Орталық Азия үшін қаншалықты тиімді болатыны аймақ мемлекеттерінің келіссөз жүргізу қабілетіне, ұлттық даму стратегиясына, инвестициялық келісімдердің ашықтығына және қоғамдық бақылау тетіктеріне байланысты. Қаржы мен технология тартумен қатар, жергілікті өндірісті дамыту, жұмыс орындарын ашу және экономикалық игіліктің ел ішінде қалуын қамтамасыз ету мәселесі де өзекті болып отыр.

Пікірлер жоқ. Бірінші болыңыз!

Пікір жазыңыз

Тағы да оқыңыз: