Сақшыдан шыққан сатира саңлағы

Адам өмірі – уақытпен өлшенетін ғұмыр. Ал оның ел жадында қалуы сол ғұмырды қалай өткені­мен өлшенеді. Бірі кәсібімен танылса, енді бірі сөзімен, бірі елге сіңірген еңбегімен, бірі азаматтық болмысымен кейінгі буынға өнеге қалдырады. Мұндай адамдардың өмір жолы уақыт өте келе жеке адамның ғұмырнамасынан асып, тұтас бір дәуірдің тынысын танытатын рухани шежіреге айналады. Сөзге жауапкершілікпен қараған, қоғамның көлеңкелі тұсын өткір әзілмен түйреп, ақиқатты астарлап жеткізген қаламгерлердің орны қашанда бөлек. Солардың бірі – сатираның сардары, ішкі істер саласының білікті маманы, руханиятқа өзіндік қолтаңбасын қалдырған Қазыбек Әшірбекұлы. Оның өмір жолы бір арнамен шектелген жоқ. Құқық қорғау саласындағы жауапты қызмет пен шығармашылықты қатар алып жүрген ол қоғамның тынысын қалам арқылы да зерделе­ді. Сондықтан оның шығармаларында өмір­дің  өз үні, заманның өз мінезі, адамның  өз  болмысы  бар.

Руханиятқа  қызмет етіп, шы­ғармашылығымен оқырманын тәнті еткен Қазыбек Әшірбекұлы 80 жасқа қараған шағында дүние­ден өтті. Артында өлмес өлеңдері, тағылымды шығармалары мен азаматт­ық болмысы қалды. Қалам­герді құрмет тұтқан шәкірттері, бауырлары мен қалың оқыр­маны оның рухани мұрасын  ардақтап  келеді.

Өткен  аптада  республикалық әдеби-мәдени, тарихи-танымдық «Әлімсақ» журналының ұйымдастыруымен Ә.Тәжі­баев атындағы облыстық кітап­ханада Қазыбек Әшірбекұлының 80 жылдығына арналған «Тағылымды  ғұмыр, өнегелі із» атты еске алу кеші өтті. Кеш­ті белгілі журналист, ғалым, сати­рик Нұрлан Көбегенұлы жүргізді. Жиында қаламгердің өмірі мен шығармашылығы кеңінен сөз болып, оның өз қолтаңбасымен жазылған өмірбаяны таныстырылды. Автордың «Алдымда сексе­нім бар, тоқсаным бар…» деп басталатын жыр жолдары оның өмірге деген құштарлығын, алға қойған арман-мұратын  аңғартты.

Кеште сөз алған Қы­зыл­орда облысы Ішкі істер органдары және Ұлттық ұлан ардагерлер кеңесінің төрағасы Әмірбек Шаймағамбетов Қазы­бек Әшірбекұлының ішкі істер саласындағы абыройлы қызметі мен шы­ғармашылық жолын қатар алып, кәсібіне адалдық пен азаматтық ұстанымның  үлгісін көрсетке­нін  атап  өтті.

– Қазыбек ағамыз қалам мен қаруды қатар ұстаған аяулы жан еді. Айналасындағы әріптес­теріне жанашыр, үлкен-кіші демей сыйласатын. Қарапайым болмысымен, ізгілігімен адамды баурап алатын. Маған да арнап бірнеше өлең жазды. Жүректен шыққан жырлары жүрекке жетті. Мен арнау өлеңдерді көздің қарашығын­дай сақтап жүрмін. Сатираның нағыз сарбазы, барды бар, жоқты жоқ, ақты ақ, қара­ны қара деп айтатын қара қылды қақ жарған өжет, өткір мінезі бар еді. Бұл кісінің өмірі біздің көз алдымыз­да өтті. Өте адал, ұстанымынан таймай, әділеттің ақ туын биік ұстаған азамат. Отанға адал қызмет етудің, антына адал болудың үлгісін парасатты болмысымен мұрағаттап кеткен жан. Болашақ жас ұрпаққа, құқық қорғау саласын таңдаған жастарға бұл кісінің өмірі үлгі деп айтуға негіз бар. Өйткені, шен таққаннан кейін елге, халыққа адал қызмет ету – ішкі істер саласының қызметкерлерінің жауапты міндеті. Ағамызды мәңгі есте сақтау үшін әлі талай іс-шара­лар  өткіземіз, — деді  Ә.Шаймағамбетов.

Мұнан соң сөз алған Қазыбек Әшірбек­ұлымен қызметтес болған әріптесі полковник Хұсайн Қоразбаев өмірінің сәулелі шағын құқық қорғау саласына арнап, сегіз қырлы, бір сырлы  азамат  болғанын  жеткізді.

– Қазыбек ағамен таныстығым 80 жылдардың ортасында басталған. Туымы, жүріс-тұрысы, мінезі бөлек, жүріп-тұруы өзгеше, аяғында жылтыраған былғары етігі, үстіне тап-тұйнақтай құйып қойғандай, өзіне жарасымды милиция формасын киген, бір көргенде қатал сияқты көрінгенмен, мінезі жұмсақ, асықпай, ойланып сөйлейтін. Қызметте тапанша мен алатаяқ ұстаған әріптестері мен қаруластарынан айырмашылығы арнайы  құралмен бірге қалам мен қойын дәптер алып  жүретін. Арасында шабыт, ұшқыр ой келген кезде кездейсоқ оқиға туындағанда бірден қолына қаламын алатын. Қазыбек ағамыз кез келген журналист, жазушы бара қоймайтын, кез келген шығармашылық өкілінің қолынан келе бермейтін сатиралық жанрға бет бұруы – өте сирек құбы­лыс. Сақшыдан шыққан сатирик атанған ағамыз туралы ішкі істер министрлігінің «Сақшы» газеті, «Ардагер» журналында мақалалар жарық көрді.

Ағамыз облыстық «Сыр бойы», қалалық «Ақмешіт апталығы», республикалық «Халық» газеттері ұжымымен тығыз шығармашылық қарым-­қатынаста болды. Қазақ әдебиетінің көрнек­ті  өкілдері Бейімбет Майлин, Асқар Тоқма­ғамбетов, Шона Смаханұлы, Оспанхан Әубәкіровтің шығармаларын қызыға оқып, өзіне ұстаз тұтты. Арда азаматтың асыл бейнесі жүректе мәңгі сақталады деп ойлаймын, — деді  әріптесі.

Ал Қазақстан Жазушылар одағының Қызыл­орда облысындағы өкілі Қаршыға Есімсейітова тектіліктің туын көтерген парасатты жанның адамгершілігі мен адалдығына, қарапайымдылығына  тоқталды.

– Қазыбек Әшірбекұлы – адалдық пен адам­гершілікті ту етіп, қоғамның тамырын дөп баса отырып, екі бірдей саланың тізгінін ұстаған керемет өмір жолын кейінгі ұрпаққа үлгі ететін азамат. Менің қолымда жарыққа шықпаған қолжазба дүниесі тұр. Бұл келер ұрпаққа өшпес қазына болып қалу керек. Өйткені қолжазбада оқырманын еліктіретіндей керемет шығарма бар. Бұл архивке тапсырылу керек. Келер ұрпақ көру үшін кітап етіп шығарылу керек. Бұл кісі тарихшылармен де, қаламгерлермен, дәрігерлермен де етене араласқан. Өзінің жауапты қызметімен қоса әдебиеттің үлкен жанры сатираның саңлағына айна­лып, қоғамның артта қалған тұстарын сынға алып, түзетуге атсалысқан ерекше тұлға болды. Осы кездесу үлкен тәжірибелік конференцияға ұласса, әр жазған еңбегі ғылыми жобаға айналса деген ұсынысым бар, — деді Қ.Есімсейітова.

Кеш барысында «Өмірі өнеге, еңбегі мұра» атты кітап көрмесі ұйымдастырылып, өзі туып-өскен Қараөзек ауылындағы №39 қазақ орта мектебінің оқушылары Еркеназ Бақыт­қызы, Сезім Балмағанбет, Ақсезім Қуантай қалам­гердің  шығармаларын  жатқа  оқыды.

Алу, алу…

Және алу –

Парақордың планы.

Қарапайым халықты,

Ығыр қылды ылаңы.

Тым ашығып қалыпты,

Ішіндегі жыланы, — деп, парақорларды сын тезіне алған Қазыбек атамыздың қолтаңбасы қазақ сатирасының алтын қорында сақталып қалмақ.

Жиын барша қаламгер қауым мен оқырман­дардың басын қосып, марқұмның артында қалған сызды да салмақты рухани қазынасын қайта бір парақтауға мүмкіндік берді. Кездесу барысында сөз алған ұйымдастырушылар мен әріптестері қаламгердің азаматтық тұлғасы мен сатира саласындағы қолтаңбасына ерекше тоқталып  өтті.

– Қазекеңнің қазақ сатирасында өз қолтаң­басы бар. Өмірдегі өткір әрі әртүрлі кезең­ді, қоғамдағы келеңсіздіктерді сати­рамен сипаттап, көптеген дүние жазды. Әсіресе, жемқорлық пен парақорлыққа қатысты сатиралық шығармалары жарық көрді. Соны­мен қатар, оның үш бірдей кітабы оқыр­манға жол тартып, жүрекке жетті. Сондықтан біз Қазы­бек Әшірбекұлы дегенде, ең алдымен, оның адал азаматтығын, үлкенге аға, кішіге іні бола білген инабаттылығын, сондай-ақ артын­да мол руха­ни қазына – поэ­зиясы мен прозасын қалдырған қаламгерлігін танимыз. Олай болса, ардақты ағамыздың есімін әр­дайым  еске  алып, мұрасын жаңғыр­та береміз, — дейді «Әлімсақ» журна­лының редакторы, ұйымдастырушы  Нұрлан  Көбегенұлы.

Перизат  ЗАХРАДИН