Amnesty International ұйымының жаңа есебіне сәйкес, 2025 жылы әлемде кемінде 2707 адамға өлім жазасы орындалған. Бұл ұйым тіркеген деректер ішіндегі 1981 жылдан бергі ең жоғары көрсеткіш. Құқық қорғаушылар мұндай күрт өсімді ең алдымен Ирандағы жазалау қарқынымен байланыстырады. Ұйым дерегінше, Иранда бір жылдың ішінде кемінде 2159 адам өлім жазасына ұшыраған. Бұл 2024 жылғы көрсеткіштен екі еседен көп және Иран бойынша кейінгі онжылдықтардағы ең жоғары деңгей саналады.
Amnesty International бұл жағдайды тек қылмыстық жаза статистикасы ретінде емес, саяси және қоғамдық ахуалмен байланысты құбылыс ретінде бағалап отыр. Ұйым өлім жазасының Иранда билікке қарсы наразылықтарды басу, қоғамды үрейде ұстау және саяси қысымды күшейту құралына айналғанын айтады. Әсіресе ішкі наразылықтар, қауіпсіздікке қатысты айыптаулар және аймақтағы әскери-саяси шиеленістерден кейін өлім жазасы жиі қолданылғаны көрсетілген.
Есепте әлемдік көрсеткішке Қытайдағы деректер енгізілмеген. Amnesty International Қытайда өлім жазасына қатысты мәліметтер мемлекеттік құпия ретінде сақталатынын, сондықтан нақты санды анықтау мүмкін емес екенін атап өтті. Ұйымның бағалауынша, Қытайда жыл сайын мыңдаған адам өлім жазасына кесілуі және жазаның орындалуы мүмкін. Осы себепті әлем бойынша нақты көрсеткіш ресми тіркелген 2707 адамнан әлдеқайда жоғары болуы ықтимал. Amnesty Қытайды әлі де әлемдегі ең көп өлім жазасын қолданатын мемлекет деп санайды, ал ашық тіркелген деректер бойынша Иран алдыңғы қатарға шыққан. Ираннан кейінгі жоғары көрсеткіш Сауд Арабиясында тіркелген. Бұл елде 2025 жылы кемінде 356 адамға өлім жазасы орындалған. Amnesty International Сауд Арабиясында өлім жазасының, соның ішінде есірткіге қатысты қылмыстар бойынша, кеңінен қолданылғанын мәлімдеді. АҚШ-та 47 адам өлім жазасына ұшыраған. Бұл ел үшін 2009 жылдан бергі ең жоғары көрсеткіш. Сонымен бірге Мысырда, Кувейтте, Сингапурда және Йеменде де өлім жазасын қолдану артқаны айтылған.
Ұйым есебінде 2025 жылғы өлім жазаларының едәуір бөлігі есірткіге қатысты қылмыстармен байланысты болғаны көрсетілген. Amnesty International мәліметінше, белгілі болған өлім жазаларының шамамен жартысына жуығы, яғни 1257 жағдай есірткіге қатысты істер бойынша орындалған. Құқық қорғаушылар мұндай қылмыстар халықаралық құқықтағы «аса ауыр қылмыстар» өлшеміне сәйкес келмейтінін айтып, бұл тәжірибені сынға алды.
Amnesty International бас хатшысы Аньес Калламардың айтуынша, өлім жазасының мұндай деңгейге жетуі аз ғана мемлекеттің жазалаушы саясатты күшейтуімен байланысты. Ұйым өлім жазасы қоғам қауіпсіздігін қамтамасыз ететін әдіс емес, керісінше, қорқыныш тудыруға, әлсіз топтарға қысым жасауға және мемлекеттік күшті көрсетуге пайдаланылып отырғанын мәлімдеді.
Сонымен қатар есепте өлім жазасын орындаған елдер саны әлі де аз топпен шектелетіні айтылған. 2025 жылы кемінде 17 елде өлім жазасы орындалған. Бұл әлем елдерінің басым бөлігі мұндай жазадан бас тарту немесе оны қолданбау бағытын ұстанып отырғанын көрсетеді. Дегенмен Иран, Сауд Арабиясы, Қытай, Солтүстік Корея, Йемен, АҚШ және тағы бірнеше елдегі жағдай жалпы әлемдік көрсеткіштің күрт өсуіне әсер еткен.
Amnesty International өлім жазасына барлық жағдайда қарсы екенін мәлімдеп, мемлекеттерді бұл жазаны толық жоюға шақырды. Ұйымның ұстанымынша, адам құқығына негізделген әділет жүйесі қылмысқа жауап берудің жазалаушы емес, заң үстемдігіне, әділ сотқа және ашық жауапкершілікке сүйенген жолын таңдауы керек.
Пікірлер жоқ. Бірінші болыңыз!