Қызылорда облысы еліміздің индустриалды және аграрлы аймағының бірі. Мұндағы жаңадан іске қосылған шыны зауыты мен ғасырлық тарихы бар күріш алқаптары тек аймақтың ғана емес, бүкіл ел экономикасының тірегіне айналуда. Алайда, соңғы кездері сырттан, әсіресе көршілес елдерден жасалып отырған демпингтік шабуылдар бұл салалардың іргетасын шайқалтып отыр. Арзан импорттың жасанды түрде төмен бағамен төгілуі, тек бәсеке емес, отандық өндірушілерді банкроттыққа ұшыратуға бағытталған нақты экономикалық соғыстың өзі.
Демпингпен күресте Еуразиялық экономикалық одақ шеңберіндегі «ортақ нарық» ережелері бізге тікелей кедендік тосқауыл қоюға жол бермейді. Бірақ халықаралық заңдардың «қалтарыстарындағы» амал-айлалармен (экономикалық айкидо) ішкі нарықты қорғауға толық мүмкіндігіміз бар. Мәселе, заңды бұзбай, заңды сүзгіден өткізе білуде.
Шыны өндірісіндегі «Сапа стандарты» қалқаны
Ресейдің шыны өнеркәсібі экспорттық бағаны төмендетіп, Қазақстан нарығында басымдық алуда. Біздің зауыт технологиялық тұрғыдан озық болса да, баға бойынша бәсекелесу қиын. Бұған қарсы тікелей баж салығын енгізе алмасақ та, сапа мен экологиялық талаптарды күрт қатайту ең тиімді қару.
Мәселен, Үкімет құрылыс нормаларына жаңа өзгерістерді енгізіп, яғни әлеуметтік нысандар мен тұрғын үйлерде тек ультракүлгін сәуледен қорғайтын, энергия үнемдеу деңгейі жоғары шыныларды ғана пайдалануды міндеттеуі тиіс. Қызылордалық шыны зауыты бұл талапқа сай, ал сырттан келетін арзан, сапасыз өнімдер бұл «стандарттық сүзгіден» өте алмай қалады. Бұл ДСҰ және ЕАЭО ережелеріне қайшы келмейтін, таза техникалық регламент.
Екінші қадам Монополияға қарсы агенттікке жүгіну. Ресейлік жеткізушілердің өз еліндегі және біздегі баға айырмашылығын салыстырып, демпинг фактісін дәлелдеу қажет. Егер бұл айырмашылық нақты дәлелденсе, халықаралық ережелер уақытша антидемпингтік баж салығын енгізуге толық құқық береді.
Күріш шаруашылығындағы «Экологиялық дотация»
Қызылорданың күріші, су мен еңбек шығыны жоғары, бірақ құрамындағы микроэлементтері мен дәмі бойынша әлемдік деңгейдегі өнім. Дегемен, Краснодар өлкесінен немесе Оңтүстік-Шығыс Азиядан келетін арзан күріш Сыр диқандарын тығырыққа тіреуде.
Бұл салада Еуропаның «Шампан» немесе «Пармезан» үлгісіндегі географиялық атауларды қорғау тәжірибесін енгізу керек. «Сыр күріші» деген арнайы таңбалау заң жүзінде бекітіліп, барлық сауда нүктелерінде отандық өнім бөлек сөреге қойылуы тиіс.
Ал субсидия мәселесінде тікелей ақшалай көмек ЕАЭО-ға сәйкес келмейді. Бірақ, егер мемлекет «Сыр өңіріндегі топырақтың сорлануын болдырмау және шөлейттенудің алдын алу» мақсатында экологиялық дотация берсе, онда халықаралық деңгейде дау туғызбайтын заңды әдіс болар еді. Осы дотация диқандардың су мен тыңайтқыш шығынын жауып, өнімнің өзіндік құнын демпингтік деңгейге дейін төмендетуге мүмкіндік береді.
Мемлекеттік сатып алудағы «Өңірлік басымдық»
Ең басты әрі тез нәтиже беретін тетік ішкі мемлекеттік тапсырыс. «Самұрық-Қазына» сияқты ірі компаниялардан бастап, барлық мемлекеттік мекемелерге (аурухана, мектеп, әскери бөлім) арналған тендер шарттарына «отандық өнімнің үлесі 80%-дан кем болмауы тиіс» деген талап енгізу қажет. Егер шетелдік өнім 50%-ға дейін арзан болса да, мемлекет заң бойынша отандық өндірушіні қолдауға міндетті болуы тиіс. Бұны «өңірлік басымдық» деген ұғыммен заңнамаға енгізу арқылы жүзеге асырса болады.
Экспорттық әртараптандыру
Демпингпен күресудің бір жолы сыртқы нарықты кеңейту. Қызылорданың географиялық орналасуы (Орталық Азия мен Ауғанстанға жақын) үлкен артықшылық. Өзбекстан, Тәжікстан және Ауғанстанда құрылыс қарқынды жүріп жатыр, ал оларда шыны өндірісі жоқ. Мемлекет бұл бағыттағы теміржол тарифтерін төмендетіп, транспорттық субсидия берсе, сыртқы экспорттан түскен табыс ішкі нарықтағы демпингтік шығынды толық жабады.
Заң шеңберіндегі қорғаныс
Демпинг — бұл біздің нарыққа келген өнімді қуып шығу емес, отандық өндірушіге заңдық, экологиялық және экономикалық артықшылықтар жасау. Бұл «экономикалық айкидоның» мәні, қарсыластың күшін өз пайдамызға айналдыру. Билік «халықаралық келісімдерге сілтеме жасап, қолды қусырып отырудан» бас тартып, ұлттық мүддені қорғайтын заң саңылауларын шебер пайдалануы тиіс.
Қызылорданың шыны зауыты мен күріш алқаптары тек жергілікті емес, жалпыұлттық байлық. Оларды қорғау арқылы біз тек өңірдің ғана емес, еліміздің экономикалық тәуелсіздігінің берік іргетасын қалаймыз. Тек осындай батыл әрі заңға сүйенген стратегия арқылы ғана біз нарықтың төрінен өз орнымызды ала аламыз.
Нұрбек Дәуренбеков,
Қызылорда облыстық Қоғамдық Кеңес мүшесі,
«Әділет» партиясы өңірлік Саяси Кеңесінің мүшесі
Пікірлер жоқ. Бірінші болыңыз!