АҚШ президенті Дональд Трамптың Қытайға екі күндік сапары аяқталды. Пекинде өткен келіссөз бастапқыда сауда, тариф, технологиялық шектеулер және екі ел арасындағы экономикалық бәсеке төңірегінде өрбиді деп күтілген. Алайда саммиттің негізгі салмағы Таяу Шығыстағы ахуалға, әсіресе Ирандағы соғыс пен Ормуз бұғазы маңындағы қауіпке ойысты. Бұл туралы Азаттық радиосы жазды.
Кездесу барысында Трамп Қытай төрағасы Си Цзиньпинмен Иран мәселесін талқылағанын айтты. АҚШ президентінің сөзінше, екі тарап та Иранның ядролық қаруға ие болмауын қалайды және Ормуз бұғазының ашық болғанын қолдайды. Ормуз бұғазы әлемдік мұнай тасымалында аса маңызды стратегиялық аймақ саналады. Сондықтан бұл маңдағы кез келген әскери-саяси шиеленіс халықаралық энергия нарығына тікелей әсер етеді.
Пекин саммиті сырттай салтанатты жағдайда өткенімен, оның астарында АҚШ пен Қытай арасындағы сенім дағдарысы, саудадағы текетірес, технологиялық шектеулер және геосаяси бәсеке жатқанын сарапшылар атап өтеді. Тараптар өзара қарым-қатынасты тұрақтандыруға ниетті екенін көрсеткенімен, нақты шешімдерден гөрі сақ әрі дипломатиялық мәлімдемелерге көбірек басымдық берілген.
Қытай сыртқы істер министрлігі Иран төңірегіндегі атысты тоқтату режимін сақтауды және теңіз жолдарын қайта ашуды қолдайтынын мәлімдеді. Ал Трамп Fox News телеарнасына берген сұхбатында Си Цзиньпиннің Тегеранмен мәміле жасау ісінде делдал болуға дайын екенін және Иранға әскери техника жеткізбеуге уәде бергенін айтқан.
Вашингтон үшін бұл мәселенің маңызы зор. Себебі Қытай Иран мұнайын ең көп сатып алатын елдердің бірі ретінде Тегеранға экономикалық ықпал ете алады. АҚШ тарапы Пекин осы мүмкіндігін пайдаланып, аймақтағы шиеленісті бәсеңдетуге үлес қосады деп күтеді. Ал Қытай үшін де Таяу Шығыстағы тұрақсыздық тиімді емес. Энергия бағасының өсуі, тасымал жолдарының бұзылуы және жаһандық нарықтағы белгісіздік Қытай экономикасына да қысым түсіруі мүмкін.
Дегенмен, сарапшылар Қытайдың Иран мәселесіндегі ұстанымын әзірге сақ дипломатия деп бағалайды. Пекин Ормуз бұғазы ашық болуы керек және Иран ядролық қаруға ие болмауы тиіс деген пікірді қолдағанымен, оның Тегеранға нақты қысым жасауға қаншалықты дайын екені әлі белгісіз. Яғни, саммитте айтылған сөздердің нақты саяси әрекетке айналуы алдағы кезеңде ғана белгілі болады.
Кездесуде сауда-экономикалық бағыт та назардан тыс қалған жоқ. Вашингтон Қытай алдағы үш жылда АҚШ-тан жыл сайын ондаған миллиард доллар көлемінде ауылшаруашылық өнімдерін сатып алады деп күтеді. Сонымен қатар Трамп Си Цзиньпиннің 200 Boeing ұшағына тапсырыс беруге келіскенін мәлімдеді. Қытайдың кеден органдары өткен жылғы тарифтік текетірес кезінде тоқтап қалған жүздеген америкалық ет өндірушінің экспорттық лицензиясын қайта жаңартқан.
Трамп Пекинге ірі бизнес өкілдерімен бірге барды. Делегация құрамында Tesla басшысы Илон Маск, Nvidia басшысы Дженсен Хуанг және Apple жетекшісі Тим Кук болған. Бұл АҚШ пен Қытай арасындағы саяси қайшылықтарға қарамастан, екі ел экономикасының бір-біріне әлі де тәуелді екенін көрсетеді. Әсіресе технология, өндіріс, ауылшаруашылық экспорты және авиация салаларындағы байланыстар екіжақты қатынастың маңызды бөлігі болып қалып отыр.
Соған қарамастан, саммит АҚШ пен Қытай арасындағы түйткілдердің толық шешілгенін білдірмейді. Тайвань мәселесінде тараптар өз ұстанымында қалды. Си Цзиньпин Тайвань мәселесі дұрыс реттелмесе, арал қақтығыс ошағына айналуы мүмкін екенін ескерткен. Пекин Вашингтоннан Тайбэйге қару-жарақ сатуды тоқтатуды және саяси қолдауды шектеуді талап етіп келеді.
Бұдан бөлек, экспорттық бақылау, жасанды интеллект, сирек кездесетін минералдар және Азиядағы әскери ықпал мәселелері де шешімін тапқан жоқ. Яғни, Пекин саммиті екі державаның бәсекесін тоқтатқан жоқ, тек оны белгілі бір деңгейде басқаруға ұмтылған дипломатиялық қадам ретінде бағаланып отыр.
Сарапшылардың пікірінше, Трамп бұл сапар арқылы ішкі аудиториясына көрсетуге болатын бірқатар экономикалық нәтиже алды. Ал Си Цзиньпин АҚШ-пен ашық текетіресті ушықтырмай, Қытайға қажет тұрақтылықты сақтауға тырысты. Бірақ екі ел арасындағы негізгі қайшылықтар сол күйінде қалды. Сондықтан Пекин кездесуін толыққанды бетбұрыс емес, күрделі қарым-қатынасты уақытша жұмсартуға бағытталған саммит деуге негіз бар.
Пікірлер жоқ. Бірінші болыңыз!