Бала көңілі – ақ парақ. Оған айтылған әрбір сөз, көрсетілген әрбір әрекет із қалдырады. Әсіресе, ата-анасының берген жауабы баланың дүниені тануына, өзіне деген сенімінің қалыптасуына әсер етеді. Кейде баланың кез келген тілегін орындап, көңілін қалдырмауға тырысамыз. Ал кейде керісінше, сұрағанының бәріне тыйым салып, «болмайды» деген сөзді жиі қолданамыз. Алайда, бала тәрбиесінде осы екі шектің де өзіндік салдары бар.
Әрине, баланың қалауын орындау – оған деген сүйіспеншіліктің жалғыз өлшемі емес. Қалаған ойыншығын әпере алмау, тәттіні шектеу немесе телефонды ұзақ қолдануға рұқсат бермеу баланы жақсы көрмегендіктен туындамайды. Кейде мұның бәрі оның қауіпсіздігі мен денсаулығы үшін қажет. Бірақ мәселе – тыйымның өзінде емес, оны қалай жеткізетінімізде.
«Жоқ, болды!», «Сен әлі кішкентайсың, түсінбейсің!» деген сөздер баланың көңілін түсіріп қана қоймай, оның өз ойын ашық айтуына кедергі келтіруі мүмкін. Оның орнына шешімнің себебін қарапайым тілмен түсіндірген жөн. Мәселен, телефонды алып қоюдың орнына экран алдында ұзақ отырудың зиянын айтып, басқа қызықты іспен айналысуды ұсынуға болады. Сонда бала тыйымды жазалау деп емес, белгілі бір тәртіптің қажеттілігі ретінде қабылдай бастайды.
Тағы бір ескеретін жайт – ата-ананың өз ұстанымына беріктігі. Бүгін рұқсат етіп, ертең дәл сол әрекетке тыйым салу баланы шатастырады. Сондықтан отбасындағы талаптар түсінікті әрі тұрақты болғаны дұрыс. Сонымен қатар, баланың жас ерекшелігі мен пікірін де ескерген жөн. Оған таңдау мүмкіндігін беру – өз бетінше шешім қабылдауға үйретудің алғашқы қадамы.
Балаға шекара қою – оның еркіндігін шектеуден бөлек, өмірдегі жауапкершілікті түсіндіру. Ең бастысы, «жоқ» деген сөз мейірімсіздікпен айтылмауы керек. Өйткені, бала кейде қалағанына қол жеткізбесе де, өзін түсінетін, тыңдайтын және қолдайтын ата-анасының барын сезінгісі келеді. Тәрбиенің мәні де осында: баланың әр тілегін орындаудан тыс, оған ненің дұрыс, ненің бұрыс екенін сүйіспеншілікпен ұғындыру.
Дайындаған А.ЖАЙШЫЛЫҚ
Фото: newsroom.kz
Пікірлер жоқ. Бірінші болыңыз!