Аман АБАСИЛОВ, социолингвист-ғалым:
Биылғы «Халық» газетінің №13 санында (1330) тіл жанашыры, филология ғылымдарының кандидаты, социолингвист-ғалым Аман Абасиловтың ана тіліміз туралы тура ондыққа тигізіп айтқан пікірінің бір парасын «Екі тілді қатар қолдану лингвистикалық шизофренияға әкеледі» деген тақырыпта жариялаған едік.
Тіл маманы осы жолғы ой-пікірінде тек ақиқатпен дос болғанын байқатты. Ол ана тіліміздің дамуына тежеу болған факторларды жіпке тізіп, оны тамыршыдай тап басқан.
ХАЛЫҚ ӨЗ ҮЙІНІҢ ҚАЛАЙ АТАЛАТЫНЫН ӨЗІ ШЕШУГЕ ҚҰҚЫЛЫ
Отарсыз ономастика – бұл кеңістікті «қайта таңбалау» деген сөз. Жер-су, елді мекен, көше, нысан атаулары (дүкен, кафе, мейрамхана, сауда орындары, т.б.) отарлаушылар есімімен аталғанда, ландшафт бөтен тарихты насихаттайды. Атауларды қайтару – өз жеріне деген символикалық билікті орнату актісі. Басқаша айтқанда, халықтың өз үйінің қалай аталатынын өзі шешуге құқылы екенін көрсету.
Тіл – мәдениеттің «соңғы бастионы». Бұл – тілдің ұлттық сәйкестілікті қорғаудың соңғы қамалы екенін білдіретін метафора. Егер халықтың қолындағының бәрін алып қойып, тек тілін қалдырса, ол әлі де өзін дербес этнос ретінде сезіне алады. Онда ол: «Мен осы тілде сөйлеймін, өйткені мен – менмін», деп айта алады. Ал тіл жоғалса, халық та тарих субъектісі ретінде жойылады. Әлеуметтік лингвистикада бұл «бастионның» құлауы – ассимиляцияның аяқталуын және отарлау үдерісінің түпкілікті жеңісін білдіреді. Ахаңның сөзімен айтсақ: «Сөзі жоғалған жұрттың өзі де жоғалады».
ҚАЗАҚСТАНДА ПРЕЗИДЕНТТЕН БАСТАП ТОП-МЕНЕДЖЕРГЕ ДЕЙІН ҚАЗАҚ ТІЛІНДЕ СӨЙЛЕСЕ…
Қазақ тіл білімі әлі күнге дейін тек орыс мектебінің немесе батыс мектебінің қалыптарымен өлшеніп келеді. Бұл қазақ тілінің ішкі логикасын, табиғатын және ұлттық бірегейлігін түсінуге кедергі келтіреді. Демек, қазақ тіліне сыртқы көзбен (евроцентристік) емес, оның өз болмысы тұрғысынан қараған А.Байтұрсынұлы еңбектерін негізге алуымыз керек.
Қазақстанда Президенттен бастап топ-менеджерге дейін қазақ тілінде сөйлегенде, «қазақ тілі – табыс тілі» деген анықтама пайда болады.
Қазақ тілін «академиялық (грамматикалық) оқытудан» коммуникативтік (сөйлеу) оқытуға көшіру керек.
Қазақ тілін «мүсіркеу» немесе «мәжбүрлеу» нысанынан «сән мен табыс» нысанына айналдыру керек.
МЕМЛЕКЕТТІК ТІЛДІ БІЛУ АДАМНЫҢ ӘЛ-АУҚАТЫН АРТТЫРСА ҒАНА КЕДЕРГІЛЕР ЖОЙЫЛАДЫ
Мемлекеттік тілді дамытуға арналған қаржыландыруды «іс-шара өткізуден» «өнім жасауға» бағыттау керек.
Қазақстанда тіл мәселесін шешу үшін оны «эмоциялық деңгейден» «экономикалық деңгейге» өткізу керек. Мемлекеттік тілді білу адамның әл-ауқатын арттыратын, қызметін өсіретін нақты құралға айналғанда ғана кедергілер жойылады.
Тілдің өміршеңдігі – оның экономикалық құндылығында. Егер қазақ тілі адамға ақша табуға, мансап құруға және сапалы ақпарат алуға көмектессе, ол ешқандай кедергісіз-ақ өз мәртебесіне сай қызмет ететін болады.
Жинақтаған Рыскелді СӘРСЕНҰЛЫ
Пікірлер жоқ. Бірінші болыңыз!