Астанада өтіп жатқан Өңірлік экологиялық саммитте сөз сөйлеген Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Каспий теңізінің тағдырына арнайы тоқталып, өңірдегі тұрақтылық пен экологиялық тепе-теңдікті сақтау үшін бұл кеңістікте қарулы күш қолдануға жол берілмеуі керек екенін мәлімдеді. Президенттің айтуынша, Каспий мәселесі тек жекелеген мемлекеттердің ғана емес, бүкіл аймақтың ортақ жауапкершілігіне айналып отыр.
Мемлекет басшысы Каспий теңізін қорғау – аймақтағы экологиялық тепе-теңдікті сақтау, биоалуантүрлілікті жоғалтпау және орнықты дамуды қамтамасыз ету тұрғысынан айрықша маңызды екенін атап өтті. Оның сөзінше, Қазақстан осы бағытта бірқатар нақты бастама көтеріп отыр. Атап айтқанда, Каспий теңізінің тартылуына жол бермеу үшін мемлекетаралық бағдарлама қабылдау ұсынылған. Сонымен қатар Каспий теңізі ғылыми-зерттеу институтын құру бастамасы да көтерілген. Президент мұндай құрылым өңірлік ғылыми ынтымақтастықты күшейтіп, теңізге қатысты күрделі мәселелерді жүйелі түрде зерттеуге мүмкіндік беретінін аңғартты.
Қасым-Жомарт Тоқаев өз сөзінде бұл мәселеге қатысты ұстанымын ашық жеткізді.
«Сонымен қатар еліміз Каспий теңізінің тағдырына да алаңдайды. Теңіз айдынын қорғау – аймақта экологиялық тепе-теңдік пен биоалуантүрлілікті сақтау, орнықты дамуды қамтамасыз ету тұрғысынан айрықша маңызды. Осы орайда Қазақстан Каспий теңізінің тартылуына жол бермеу үшін мемлекетаралық бағдарлама қабылдау жөнінде бастама көтерді, Каспий теңізі ғылыми-зерттеу институтын құруға ұйытқы болды. Аталған мекеме өңірлік деңгейдегі ғылыми ынтымақтастықты дамытуға ықпал етеді», деді Президент.
Мемлекет басшысы бұдан кейін Каспийге қатысты ең маңызды саяси мәлімдемелерінің бірін жасады. Оның айтуынша, табиғаттың осынау асыл қазынасын сақтау үшін барлық мүдделі халықаралық тарап күш-жігерін біріктіруі қажет. Осы тұста Президент Каспий маңында әскери әрекетке немесе қарулы күштерді пайдалануға жол беруге болмайтынын қадап айтты.
«Барша мүдделі халықаралық тараптарды табиғаттың осынау асыл қазынасын сақтау жолында күш-жігер біріктіруге шақырамыз. Каспий маңында қарулы күштердің қолданылуына жол беруге болмайды. Оған қатаң тыйым салынуға тиіс», деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Азаттықтың жазуынша, Президент бұл сөзінде нақты қандай елді меңзеп отырғанын ашып айтпаған және қандай да бір жекелеген оқиғаға арнайы тоқталмаған. Дегенмен Каспий маңы соңғы жылдары тек экологиялық емес, геосаяси тұрғыдан да айрықша назардағы аймаққа айналып отыр. Каспийге шектес бес мемлекет бар: Қазақстан, Ресей, Әзербайжан, Иран және Түрікменстан.
Саммит барысында Тоқаев Каспий мәселесін Орталық Азия мен көршілес өңірлерге ортақ экологиялық қатерлер аясында қарастырды. Президент су тапшылығы, шөлейттену, мұздықтардың еруі, ауаның ластануы және биоалуантүрліліктің азаюы бүгінде ортақ күн тәртібіндегі мәселелер екенін айтты. Оның пікірінше, бұл түйткілдердің ешқайсысын бір ел жеке шеше алмайды. Сондықтан аймақ мемлекеттері мен халықаралық ұйымдар өзара ықпалдастықты күшейтуі қажет.
Бұл ретте Мемлекет басшысы экологияны тек табиғатты қорғау ұғымымен шектемей, оны адамзат болашағымен тікелей байланыстырды. Оның сөзінше, экология дегеніміз – жай ғана климат туралы әңгіме емес, бұл таза ауа, сапалы су, бүлінбеген жер, азық-түлік қауіпсіздігі, қоғамның тұрақтылығы және келешек ұрпақтың тағдыры туралы мәселе. Сондықтан саммит аясында көтерілген бастамалар декларативті деңгейде қалып қоймай, нақты іс-қимылға ұласуға тиіс.
Сондай-ақ Президент осы жиын аясында су ресурстары мәселесіне қатысты жаңа халықаралық бастама да талқыланатынын жеткізді. Оның айтуынша, саммит шеңберінде Халықаралық су ұйымын құру жөніндегі халықаралық консультациялардың алғашқы кезеңі өтеді. Бұдан бөлек, саммит қорытындысында Орталық Азиядағы экологиялық ынтымақтастық жөніндегі Астана декларациясы мен бірқатар маңызды келісімдер қабылданады деп күтілуде.
Жалпы, Астанадағы Өңірлік экологиялық саммит Каспий, Арал, су қауіпсіздігі, биоалуантүрлілік және аймақтық экожүйелерді сақтау мәселесін кең ауқымда көтеріп отыр. Осы тұрғыдан алғанда Тоқаевтың Каспий маңында қарулы күш қолдануға қарсы мәлімдемесі тек саяси үндеу емес, экология мен қауіпсіздіктің өзара тығыз байланысты екенін көрсеткен маңызды ұстаным ретінде бағалануы мүмкін.
Пікірлер жоқ. Бірінші болыңыз!