Ораза айт – Рамазан айының рухани мектебінен өткен мұсылман қауымның қуанышқа қауышатын, шүкір мен мейірімге үндейтін ұлық мерекесі. Бұл күн тек дастарқан жаюмен немесе құттықтау айтумен шектелмейді. Оның өзіндік әдебі, сүннетке негізделген амалдары, мұсылманның ішкі мәдениетін танытатын көркем көріністері бар. Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының ресми түсіндірмелерінде айт күні мұсылман баласы ең әуелі рухани серпілісті сақтап, мерекені ғибадат, шүкір, ізгілік және татулықпен қарсы алуы керектігі айтылады.
Бас мүфти Наурызбай қажы Тағанұлы Ораза айттың мәнін «бір айлық құлшылықтың жемісі» деп сипаттайды. Оның түсіндіруінше, бұл күн – тек қуаныштың ғана емес, Рамазан бойы жасалған ізгі амалдардың қабыл болуын тілейтін, пенденің жүрегін жұмсартатын ерекше сәт. Ал ҚМДБ-ның биылғы құттықтау мәтінінде Ораза айт «сый мен сияпатқа, құрмет пен нығметке, шексіз сауапқа бөленетін сәт» деп бағаланған.
Айт алдындағы және айт таңындағы ең маңызды амалдың бірі – мерекеге рухани әрі тәндік тазалықпен келу. ҚМДБ материалдарында жұма күніндегідей айт күні де ғұсыл құйыну, иіссу себіну, таза әрі көркем киім кию абзал екені көрсетілген. Бұл – сыртқы сәнқойлық емес, Алланың нығметіне шүкірлік білдірудің бір нышаны. Осы ретте Имам Мәлик: «Мен ғалымдардың айт күндерінде жасанудың және хош иістер жағудың абзал екендігі туралы айтатынын естігенмін», – деген.
Сондай-ақ Ораза айт күні үйден ашқарын шықпау – сүннет амалдарының бірі. Ресми діни деректерде Пайғамбардың (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) айт намазына шығар алдында бірнеше құрма жеп шығатыны айтылады. Мұның мәні – Рамазан оразасының аяқталғанын айқындау, мереке күнінің басталғанын іс жүзінде көрсету. Яғни бұл күні ораза ұстамайды, қайта Алланың рұқсат еткен нығметінен дәм татып, қуанышқа ортақтасады.
Айт күнінің ең басты ғибадаттарының бірі – айт намазы. ҚМДБ-ның ресми түсіндірмесінде айт намазын жамағатпен оқу уәжіп саналатыны, сондықтан бұл құлшылыққа немқұрайды қарамау керектігі айтылған. Діни деректе Ораза айт пен Құрбан айттың мұсылман қауымына берілген қос мейрам екені көрсетіледі. Бас мүфтидің айтуынша, Ораза айт – мейірімділіктің, игіліктің, бірліктің, ізеттіліктің және қайырымдылықтың мерекесі. Демек, айт намазы – тек құлшылық рәсімі ғана емес, мұсылман жұрттың бір сапқа тұрып, рухани тұтастығын сезінетін мезеті.
Имамдар айт күні қуанышты бөлісудің де сауапты іс екенін айтады. Наурызбай қажы Тағанұлы келтірген деректе Алла Елшісінің сахабалары айт күні кездескенде бір-біріне: «Алла бізден де, сенен де қабыл етсін!» деп тілектес болған. Бұл – айттағы құттықтаудың түпкі мәні бір-біріне жай ғана жақсы сөз айту емес, жасалған құлшылықтың қабыл болуын тілеу екенін аңғартады. Сондықтан бұл күні «Ораза айт қабыл болсын!», «Алла игі амалдарыңызды қабыл етсін!» деген мазмұндағы шынайы тілектер айту – әдемі дәстүр әрі сүннет рухына жақын әдеп.
Айт тек мешітпен шектелмейді. Бұл күн – ағайынмен араласу, ата-ананың көңілін сұрау, ренжіскен жанмен татуласу, жетім-жесірге, мұқтажға қол ұшын созу күні. ҚМДБ жарияланымдарында айт мерекесінде ата-анаға сый-құрмет көрсету, мұқтаж жандарға жақсылық жасау, балаларға қуаныш сыйлау, дастарқан жаю, сыйлық беру, айттық жасау сынды амалдардың қоғамдағы сүйіспеншілік пен бауырмалдықты арттыратыны айтылады. Бас мүфтидің соңғы құттықтауларында да жұртты сынақты күндерді бастан кешіп жатқан адамдарға қол ұшын беруге, жүректеріне қуаныш ұялатуға шақыру баса көрінеді.
Айтта жасалатын тағы бір көркем амал – тәкбір айту, Алланы ұлықтау, шүкірді көбейту. Наурызбай қажы Тағанұлының түсіндіруінде Құрандағы «санын толтырыңдар және Алланы өздеріңді тура жолға салғаны үшін ұлықтаңдар» деген мағынадағы аят Ораза айттағы тәкбір мен шүкірдің орны бөлек екенін білдіреді. Яғни мұсылман адам бұл күні тек сыртқы мерекеге емес, ішкі ризашылыққа да ден қоюы керек.
Жалпы, Ораза айттағы амалдардың өзегі біреу: адам Рамазаннан кейін де көркем мінезін жоғалтпай, жүрегіндегі ізгілікті тұрмысында жалғастыруы тиіс. Айттың шынайы ажары – жаңа киімде емес, таза ниетте; мол дастарханда ғана емес, мол мейірімде; көп сөзде емес, көп сауапта. Сондықтан бұл күні айт намазына бару, ғұсыл алып, таза киіну, ауыз тиіп шығу, жақындарды құттықтау, ата-ананы зиярат ету, пітір мен қайырымдылықты ұмытпау, балаларды қуанту, мұқтажға жәрдем беру – мұсылманның мерекені мәнді өткізгенінің белгісі болмақ.
Фото: religions-congress.org
Пікірлер жоқ. Бірінші болыңыз!