Қол қоюдың орнына саусағымның қанын тамыздым…

ПОШТАШЫНЫҢ  ЕРЕЖЕЛЕРІ

Қақпа жанындағы залға қайта оралғанда, шал маған ескі дәптерді ашып көрсетті. Бетінде: «ПОШТАШЫНЫҢ ЕРЕЖЕЛЕРІ» деп жазылып­ты.

1. Хатты ашпа.

2. Есікті екі рет қақпа.

3. Саған таныс адам шықса, оның атымен атама.

4. Артыңнан ерген дыбысты тыңдама.

5. Қолхатсыз қайтпа.

6. Егер хат кері қайтарылса, өз үйіңе барма.

7. Қоңырау өздігінен сыңғырласа, жалғыз емессің.

8. Үшінші жеткізуден кейін түс көруге болмайды.

9. Қақпадан сені атыңмен шақырса, жауап берме.

Ол маған екінші конвертті берді. Бұл жолы қара конверт. Бетінде бір сөйлем ғана: «Өзің тұратын пәтер. Түнгі сағат 03:17». Жүрегім кеудемнен  шығып  кеткендей  болды.

– Жоқ. Ол  жаққа  бармаймын.

– Барасың.

– Неге  менің  үйіме?

– Өйткені кейбір хаттар әуелі табал­дырық­тан  өтуді  үйретеді, – деді  шал.

Түнде үйіме қайттым. Жол бойы артымнан бір аяқ дыбысы ілесіп отырды. Мен тоқтасам, ол да тоқтайды. Мен жүрсем, ол да жүреді. Менің ақсаңдаған аяғымның дыбысы бір бөлек, оның қадамы бір бөлек. Оның жүрісі мүлде түзу, мүлде сенімді. «Бұрылма», дедім өзіме. «Бұрылсаң, бітті». Үйіме кіргенде, бірден бірдеңенің артық екенін сездім. Аяқкиім орнында. Күртем орнын­да. Тоңазытқыштың гуілі баяғыша. Қонақ бөлмедегі сағат тықылдап тұр. Бірақ үй ауасы бөтенсіп кеткен. Қабыр­ға сені өз үйіңде қонақ қылып қойғандай. Айнаға қарадым. Айнада мен тұрмын. Тек бір айырма бар. Шын өмірде қолымда қара конверт бар. Айнадағы менің қолым бос. Сол сәтте айнадағы бейнем жымиып жіберді. Ал мен жымиған жоқпын. Айнадағы көшірмем құлағандай болды. Мен болсам, тік тұрмын. Бөлмелерді тексердім. Ешкім жоқ. Бірақ төсектің беті жаңа ғана біреу отырғандай ойыстанып тұр. Үстінде әйел адамның бір тал  ұзын  қара шашы жатыр. Менің шашым қысқа. Үйде  менен  басқа  ешкім  жоқ.

Асүйде тоңазытқыштың төменгі жәшігінен сыбдыр шықты. Ашсам, көкөніс емес, қараңғылық тұр. Тым терең қараңғы. Жертөленің иісі келеді. Ішінен баланың жылағаны естіледі. Жәшікті тарс жаптым. Сол сәтте үйдің ішіндегі жарықтың бәрі өшті. Тек тоңазытқыштың ішкі шамы ғана жанып тұр. Қараңғылық ішінен көлеңке жылжып шықты. Тоңазытқыштың бозғылт жарығы оның бетін көрсеткенде, үкім шықпай қалды. Өйткені ол шынымен мен едім. Бірақ мен емес. О баста жол апатына түскеннен кейін өліп кеткен секілді түрде келіп тұрған біреу. Бетінің оң жағы сынып, ісіп кеткен. Бір көзінің орны қара шұңқыр. Ерні айырылған. Үстінде апат күні киген күртем. Қанға боялып қоңыр тартқан. «Сен менің орнымды алып қойдың», деді ол. Мен үнсіз қалдым. «Машина аударылғанда екеуміз бірдей өлдік. Бірақ біреуің ғана жүріп кеттің. Бұл хат соны шешуге  келген». Ол  қара  конвертке  қарады.

– Ашып  көрші, – деді.

– Хатты  ашуға  болмайды.

– Ережені  тез  үйреніпсің.

Үй ішінің әр бұрышынан дыбыс шыға бас­тады. Жатын бөлмеден әйелімнің жылағаны. Қонақ бөлмеден анамның дауысы. Жуынатын бөлмеден болмаған баланың күлкісі. Бетсіз бала жүгіріп өткендей болды. Сонда қара шашты әйел қараңғылықтан қайта пайда болды. Бірақ бұл жолы көзінде ақ жоқ. Екі қара шыңырау  ғана.

– Уақыт бітті. Хат тапсырылды ма? – деді.

– Жоқ, – деді әлгі менің «екіншім».

– Онда үй иесі анықталсын, – деді әйел.

Дәл сол сәтте үй қабырғасы бүлк етіп, ішінен қара шаш өсіп шықты. Төбеден қан тамды. Еден тыныс алғандай көтеріліп-түсті. «Екіншім»  маған  сыбырлады:

– Хатты  аш.

Әйел  шап  ете  қалды:

– Ашпа!

Міне, тұзақ осы еді. Екеуі де адам емес. Екеуі де маған жаны ашып тұрған жоқ. «Екіншім» конвертке ұмтылды. Мен де тартып қалдым. Конверт арамызда жыртылып кетті. Ішінен қағаз емес, қара жолақ шықты. Тірі құрттай жыбырлаған  жазулар  пайда  болды.

Мен оқып үлгердім:

– Үй иесі – алғаш кірген емес, алғаш шықпаған адам. Сол сәтте мен бәрін түсіндім. Апаттан кейін көліктен өзім шықпағанмын. Мені біреу сыртқа сүйреп шығарған. Ал іште қалған менің бір бөлігім емес. Толық бір нұсқам қалған. Тірі мен өліктің арасындағы шала күй. Жылдар бойы мен өзіме толық емес адамдай көрінгенім содан екен. «Екіншім» маған  қарады.

– Бірге  шығу  керек, – деді…

АЛҒАШҚЫ  ХАТ

Біз қарсылас емес, бір дененің екі жарығы екенімізді сол түні ұқтым. Қара шашты әйел бұған көнбеді. Оның аузы адамдікіндей емес, екі айыр қара тіл жылтылдаған қуыстай ашылды. Қабырғалар бұзылып, айна быт-шыт болды. Әр сынықта менің әртүрлі бейнем көрінді, бала күнім, бүгінгі түрім, қартайған шағым, табыттағы бетім. Cол сәтте «Екіншім» айғайлады:

– Қоңырауды  қолдан!

Сөмкедегі қоңырауды алып, бар күшіммен бір-ақ рет сыңғырлаттым. Сол-ақ екен, үйдің дәл ортасында қара жырық ашылды. Жырық­тан теріден тігілгендей ұзын ақ қол шықты. Тырнақ орнына қара темір орнатылған. Қол қара шашты әйелдің басынан қысып ұстады. Сонда ғана оның шын бейнесі көрінді. Беті қақ айырылып, ішінен ондаған көз төгілді. Шашының астында тағы ауыздар бар екен. Бәрі бірдей шыңғырып жатты. Жырық оны жұтып әкетті. Үй  іші  тына  қалды.

«Екіншіммен» жалғыз қалдым. Ол маған қарады.

– Екі жол бар, – деді. – Біріншісі – мен орныма қайтамын, сен тірі әлемде қаласың. Бірақ олар сені қайта табады. Екіншісі – екеу­міз  бір  боламыз.

– Қалай?

– Сен толық тірі емессің. Мен толық өлі емеспін. Бөлініп жүргенше, біріккен дұрыс.

Мен көзімді жұмдым. Ол маңдайын маңдайы­ма тигізді. Сол сәтте мен апаттың дыбысын, әйнектің сынығын, тыныстың үзілуін, көліктің темір құрсауында жаншылған дененің үнсіз айғайын түгел қайта сезіндім. Баяғы­дан бері ішімде бос тұрған орын бар екен. Сол орынға суық, ауыр, бірақ өзімдікі болып кеткен бір бөлік қайта орнына келгендей болды. Көзімді ашқанда, асүйде жалғыз тұрмын. «Екіншім» жоқ. Айна сынығында өзімді көрдім. Көз түбімде жаңа тыртық пайда болыпты. Сағат 03:17 емес, 03:18-ді көрсетіп тұр. Уақыт жылжыды. Мен орнымнан тұрдым. Еденде жыр­тылған қара конверттің қалдығы жатыр. Ішінен кішкентай қағаз түсті. Онда: «Үшінші түнде қақпа  өз  иесін  іздеп  келеді»  деп  жазылған.

Сол мезет есік қағылды. Бір рет. Сәлден соң тағы бір рет. Екі рет. Арғы жақтан менің өз дауы­сым шықты. Бірақ бұл дауыс «eкіншімдікі» емес еді. Бұдан да суық. Бұдан да ескі. Бұдан  да  терең.

– Есік аш. Мен үй иесімін.

Менің басымның ішінде әлгі жаңа қосыл­ған  үн  әлі  бар  еді. Ол маған сыбырлады:

– Ашпа.

– Неге?

– Ол сен емес.

– Кім сонда?

– Ең алғашқы хат.

Мен сол сәтте бала күнімдегі есіктен де бұрынғы бір шындықты тани бастадым. Адам қақпаны бір күнде ашпайды екен. Кей есік туғаннан бірге келеді екен. Мен дүниеге келген сәтте өзіммен бірге бір дауыс, бір көлеңке, бір ашылмай қалған хат еріп келген. Бала күнімде мен сол хатқа екінші рет жол ашқанмын. Апатта ол мені қайта алуға таяған. Ал бүгін түнде ол үйге келіп тұр. Еденге ескі конверттер жауа бастады. Сарғыш, күйген, дымқыл, жыртыл­ған жүздеген конверт. Бәрінің сыртында менің атымның әртүрлі жазылуы тұр. Бірі  бала қолымен, бірі дірілдеген қарт қолмен, бірі қып-қызыл  ізбен.

Солардың арасынан біреуі бөлек көрінді.

Бетінде: «Алғашқы иесіне қайтарылсын» деп жазылған. Арғы жақтағы дауыс сыбырлады: «Таптың ба? Оны маған бер. Сонда бәрі бітеді». Ішімдегі үн жанталаса қарсы шықты:

– Берме! Ол толықса, сен қалмайсың.

Мен қоңырауды қолыма алдым.

– Оны қолданба, – деді арғы жақтағы дауыс. Бұл жолы үніне үрей араласқан.

– Сен кімсің? – дедім.

Бір сәт үнсіздіктен кейін ол былай деді:

– Мен сенің атыңды ең алғаш айтқан ауыз­бын.

Сол сәтте бәрі орнына түсті. Бұл өлім емес, өмірдің табалдырығына ілесіп келген қара көлеңке еді. Адам жарық дүние есігін ашқанда, жылаумен бірге бір үн ереді. Сол үн – кейде есім, кейде тағдыр, кейде көлеңке болып қалады. Ал менікіндей хат қате ашылса, адам өмір бойы өзінен  бөлініп  жүретін  болады.

Ішімдегі үн тағы сыбырлады:

– Конвертті өзіңе қайтар.

– Қалай?

– Шын атыңды ішіңнен айт.

Мен көзімді жұмдым. Тіліммен емес, жаным­мен ғана танитын бір атау көтерілді. Бұл маған қойылған ат емес. Бұл мен жарыққа шықпай тұрғандағы белгі іспетті. Сол белгіні ішімнен қайталадым. Конверт ашылды. Ішінен қағаз емес, кіп-кішкентай қара дән шықты. Қан ұйындысына да ұқсайды, көз жасы тасқа айналғандай да көрінеді. Арғы жақтағы дауыс ащы айғайға басты. Мен қоңырауды бір-ақ рет сыңғырлатып, әлгі қара дәнді жұтып жібер­дім. Сол сәтте дүние төңкеріліп түскендей болды. Есік, ар жағындағы нәрсе бар күшімен тарсылдатты. Үй ішіндегі хаттардың бәрі қара жалын­ға оранды. От қағазды емес, көлеңкені жеп жатты. Күл арасынан бір ғана сыбыр көтеріл­ді: «Қайтарылды… Қайтарылды… Қайтарылды…».

Кеудемде жылдар бойы ойылып тұрған бір бос жер бар екен. Сол жер тұңғыш рет толды. Мен бірінші рет өз салмағымды өзім сезіндім. Есік сыртындағы нәрсе алыстай бастады. Өйт­кені  хат  оған  жеткен  жоқ. Хат маған жетті.

КІЛТ

Таң атты. Терезеден бозамық жарық түсті. Ауладағы құстардың дауысы естілді. Көрші үйден кранның сықыры шықты. Аула сыпыру­шы сыпыртқысын сүйретіп өтті. Әлем қайта­дан қарапайым кейпіне енгендей. Қара­пайымдықтың өзі кейде ең үлкен рақым екен. Есік алдына барсам, табалдырықта ескі қара темір кілт жатыр. Бас жағына майда әріппен «ҚАҚПА» деп қашалған. Оны қолыма алғаным­да, басымның ішіндегі «Бітті» деді. «Сен қайдасың?»  деп  іштей  сұрадым.

– Орнымдамын. Енді сен бөлінбейсің.

Үн өшті. Шынымен өшті. Мен жалғыз қалдым, шын жалғыз қалдым. Айнаға қарадым. Көз түбімдегі тыртық тұр. Мойнымда да көмескі із қалған. Қақпа қолы тимеген адамда ондай белгі болмайды. Асүй үстелінде ақ қағаз жатыр екен. Кеше болмаған. Ашып қарасам, ішінде бір жол ғана жазу бар екен: «Қызмет орны­ңыз  сақталды».

Төменінде кешегі мекенжай. Сол ғимарат. Сол дәліз. Сол қақпа. Алғашында күлкім келді. Сосын қағазды жыртып тастауға оқталдым. Бірақ қолым бармады. Өйткені енді түсіндім, бұл шақыру емес, ескерту. Мен мекемеге кеше жұмысқа кірген жоқпын. Мені бала күнімнен соған дайындап келген екен. Әр бөліністе, әр қайғыда, әр жоғалт­қанда, әр ашылған хатта. Қара шашты әйел де, шал да, адресаттар да, қақпа да – бәрі бір ғана іске қызмет еткен. Мені бос конверттен кілт ұстаған адамға айналдыруға. Яғни мен қақпадан құтылмадым. Қақпа менің ішіме көшті. Осыны анық сезген сәтте есік қоңырауы шылдыр етті. Күндізгі ашық шақ. Ауладан бала дауысы естіледі. Көрші әйел шелегін көтеріп барады. Бәрі күндегідей. Бірақ менің жүрегім қайтадан мұздап сала берді. Көзсығалақтан қарадым. Сыртта кішкентай қыз тұр. Жасы жеті-сегіздер шамасында. Үстінде ақ көйлек. Басы сәл еңкіш. Қолында сарғыш конверт бар. Ол басын көтеріп, маған жымиды. Бірақ бұл жолы оның беті менің апатқа түскен кездегідей емес, мүлде бөтен бала. Көзі мөлдір. Әлі бүлінбеген, бөлінбеген. Әлі дүниенің  астарында қандай қара су жатқанын  білмейтін таза бала. Ол есікке жақындап, өте сыпайы  дауыспен: «Аға, мұнда пош­ташы керек деп еді…» деді. Қолымдағы қара  темір кілт  салқындап кетті.

Сол сәтте осы қорқынышты дүниенің ең сұмдық  шындығы  жанымды  қарып өтті. Қанмен бекіген келісімшарт бір адамның ғана қарғысы емес, кезек екен. Қақпаның ең жаман сыры – онда ешкім мәңгі отырмайды. Әркім өзінен  кейінгіні  дайындап береді. Мен табал­дырықта  үнсіз тұрдым. Сыртта күн сәулесі ойнап тұр. Қыз күтіп тұр. Ауладағы құс сайрап тұр. Әлемде ештеңе болмағандай. Ал жамандықтың ең жаманы – дәл осындай мамыражай сәтте келіп, адамға жылы жүзбен аман­дасады екен. Мен есікті аштым. Қыздың көзіне тіке қарадым. Ернім әрең жыбырлады. «Кір», дедім. Кейін көп ойландым. Адамды көбіне жын емес, жоқшылық жеңеді екен. Есікті көбіне шайтан емес, шарасыздық аштырады екен. Ал бір тамшы қанмен басталған нәрсенің соңы кейде бір әулеттің емес, бір тағдырдың ғана емес, тұтас бір кезектің мойнына жүк болып ілінеді екен. Содан бері подъездердегі сарғайған хабар­ландыруларға жай қағаз деп қарай алмай­мын. Кей түндері сағат тілі 03:17-ге тая­ғанда үй іші бір сәт тым-тырыс болып қалады. Сол кезде қолымдағы кілт өзінен-өзі салқындап кетеді. Мен түсінемін. Қақпа алыста емес. Ол бір ғимараттың жертөлесінде ғана тұрған жоқ. Ол кей адамның ішіне көшіп жүреді. Ал ондай адам бір күні есікті өзі ашып тұрады. Мен қазір де кейде  айнаға  ұзақ қараймын. Айнад­ағы адам – мен. Толықтай мен. Сол үшін қорқамын. Сол үшін шүкір етемін. Сол үшін табалдырыққа түскен әр көлеңкеге екі қайтара қараймын. Өйткені мен енді бір шындықты білемін, кей хат иесіне жетпей қалады. Ал  иесіне жеткен күні, оның өзі хат тасушыға айналады. Ол бір нәрсені түсіндіреді. Адам бір сұмдықтың құрбаны болып кіріп, ақырында сол сұмдықтың қызметшісі  болып  шығуы  мүмкін.

К.ҚҰРМЕТ

(Соңы.  Басы өткен сандарда.)

Фото: жасанды интеллект