Таяу Шығыстағы соғыс өршіген сайын әлем назарын Ормуз бұғазы өзіне қайта аударды. Өйткені Парсы шығанағынан шығатын мұнайдың едәуір бөлігі дәл осы тар өткел арқылы өтеді. Егер осы бағытқа шектеу қойылса немесе кеме қатынасы бұзылса, оның салқыны бір ғана аймаққа емес, бүкіл әлемдік нарыққа тиеді. Reuters агенттігінің материалына қарағанда, ADNOC бас директоры Сұлтан әл-Жабер Иран тарапынан Ормуз арқылы қатынасқа қандай да бір кедергі келтіруді “экономикалық терроризм” деп атаған.
Мұнай өндіруші елдер мен халықаралық тасымалдаушылар үшін Ормуз бұғазы – тіршілік тамырына ұқсас жол. Reuters-тің бұрынғы материалдарында осы дәліздегі қауіп күшейген кезде теңіз сақтандыруы күрт қымбаттап, кейбір бағыттарда соғыс қаупіне байланысты төлем бірнеше есе өскені жазылды. Сақтандыру құны артқан сайын кеме иелері де, мұнай сатып алушылар да қосымша шығынға батады. Соның бәрі ақыр соңында әлемдік бағаға әсер етеді.
Қазір қауіптің жай сөз емес екенін бірнеше жағдай аңғартты. Reuters мәліметінше, наурыз айының басында бұғаз арқылы өтетін кеме қозғалысы едәуір баяулаған, ал АҚШ әкімшілігі мұнай танкерлеріне қосымша сақтандыру қолдауын қарастыруға мәжбүр болған. Тіпті қажет болса, АҚШ Әскери-теңіз күштері танкерлерді алып жүруі мүмкін екені де айтылды. Мұның өзі жағдайдың қаншалықты күрделі екенін көрсетеді. Өйткені әдетте мұндай қадамдар теңіз жолы шын мәнінде қауіп аймағына айналған кезде ғана күн тәртібіне шығады.
Ормуздың маңызы неде деген сұраққа жауап қарапайым. Парсы шығанағындағы Сауд Арабиясы, Ирак, Кувейт, Біріккен Араб Әмірліктері, Катар секілді елдердің энергия тасымалының басым бөлігі осы маңмен өтеді. Сондықтан бір күндік іркілістің өзі мұнай нарығына жүйке түсіреді. Reuters-тің 26 наурыздағы нарық шолуында Таяу Шығыстағы соғыс ұзап кетсе, энергия ағынына нұқсан келуі мүмкін деген қауіптің мұнай бағасын қайта көтергені айтылды. Яғни Ормуздағы ахуал енді тек картадағы бір бұғаздың мәселесі емес, әлемдік экономикаға әсер ететін тірек нүктеге айналып отыр.
Кеме қатынасына байланысты алаңның нақты көрінісі де болды. Reuters 25 наурызда Тайландқа тиесілі мұнай танкері Иранмен жүргізілген келіссөздерден кейін Ормуз бұғазынан аман өткенін жазды. Бір қарағанда бұл жақсы жаңалық сияқты көрінеді. Бірақ дәл осы оқиғаның өзі мәселенің қаншалықты ушығып тұрғанын байқатады: қарапайым сауда рейсінің өзі дипломатиялық келісім арқылы әрең өтетін жағдай қалыптасқан. Демек, мұнда еркін нарықтан бұрын әскери-саяси тәуекел алға шығып отыр.
Мұның салдары мұнаймен ғана шектелмейді. Ормуз арқылы өтетін жол Катар газы мен өзге де жүк бағыттары үшін маңызды. Егер бұғаз толық жабылмаса да, қатынас баяуласа немесе сақтандыру мен күзет құны өссе, бұл әлемдегі отын, тасымал және өндіріс бағасына қосымша салмақ түсіреді. Reuters сақтандыру төлемдері шарықтап кеткенін, кейбір кеме иелері тәуекелден қашып бағыттарын қайта қарап жатқанын хабарлаған еді. Сондықтан Ормуздағы әрбір жаңа мәлімдеме мұнай бағасына ғана емес, жалпы сауда мен логистикаға әсер етеді.
Қысқасы, Ормуз бұғазы қазір соғыс картасындағы жай ғана нүкте емес. Ол – әлемдік мұнай тасымалының күретамыры. Сол күретамыр қысылса, оның зардабы Таяу Шығыспен шектелмейді. Баға өседі, сақтандыру қымбаттайды, кеме қатынасы баяулайды, ал әлемдік нарықтағы жүйке одан әрі күшейеді. Сондықтан Ормуз төңірегіндегі әр хабар қазір халықаралық экономика үшін аса маңызды белгіге айналды.
Фото: Біріккен Араб Әмірліктерінің Өнеркәсіп және озық технологиялар министрі, сондай-ақ ADNOC компаниясының басқарушы директоры әрі топтың бас атқарушы директоры Сұлтан Ахмед әл-Жабер Біріккен Араб Әмірліктерінің Абу-Даби қаласында өткен жыл сайынғы Abu Dhabi International Petroleum Exhibition and Conference (ADIPEC) энергетика саласы шарасының ашылу рәсімінде сөз сөйледі. 2025 жылғы 3 қараша. REUTERS/Raghed Waked.
Пікірлер жоқ. Бірінші болыңыз!