Иран төңірегіндегі соғыс енді тек әскери-саяси мәселе шеңберінде қалып отырған жоқ. Қақтығыс Парсы шығанағындағы ең ірі энергетикалық ойыншылардың біріне айналған Катардың газ инфрақұрылымына да салмақ түсіріп, әлемдік сұйытылған табиғи газ нарығындағы тепе-теңдікті шайқалта бастады. Сарапшылардың бағалауынша, соның салдарынан Азиядағы бағаға сезімтал елдердің сұранысы қысымға ұшырап, Еуропа мен Азия арасындағы газ үшін бәсеке қайта күшеюі мүмкін.
Reuters агенттігінің 26 наурыздағы материалына қарағанда, Иранмен байланысты соғыс салдарынан Катардың экспорттық инфрақұрылымына келген зақым жаһандық LNG нарығына ұзақ мерзімді әсер етуі ықтимал. Нарықтағы басты алаңдаушылық үш фактормен байланысты: бағаның күрт өсуі, Катардағы өндірістік нысандардың бүлінуі және жаңа жеткізілім жобаларының кешеуілдеу қаупі. Әсіресе, мұндай жағдай газды көбіне бағасына қарап сатып алатын Азия елдеріне ауыр тиіп отыр. Мәселенің ауқымын Катардың әлемдік нарықтағы орны айқын көрсетеді. Reuters дерегінше, QatarEnergy қазір әлемдегі екінші ірі LNG экспорттаушы саналады. Компания қазіргі шамамен 77 млн тонна өндірістік қуатын 2030 жылға қарай 142 млн тоннаға дейін ұлғайтуды жоспарлаған. Егер бұл жоспар толық орындалса, Катар жаһандық LNG нарығының шамамен төрттен біріне иелік етуі мүмкін еді. Сондықтан бұл елдегі кез келген іркіліс тек өңірлік емес, әлемдік салдарға ұласады.
Наурыз ортасында жағдай күрт ушықты. Reuters пен Wall Street Journal дерегіне сүйенсек, Иран шабуылдары Катардағы Ras Laffan индустриялық аймағына соққы беріп, елдің сұйытылған газ экспорттық қуатының шамамен 17 пайызын істен шығарған. QatarEnergy басшысы Саад әл-Каабидің айтуынша, екі LNG желісі мен бір GTL нысаны зақымданған. Қалпына келтіру жұмыстары бірнеше жылға созылуы мүмкін, ал қаржылық шығын көлемі жылына ондаған миллиард долларға жетуі ықтимал.
Мұның ең ауыр салмағы Азияға түсіп отыр. Reuters бұрын жариялаған материалында Катар LNG экспортының 80 пайыздан астамы Азияға бағытталатынын жазған. Жапония, Оңтүстік Корея, Қытай, Үндістан секілді елдер үшін Катардан келетін газ тұрақты жеткізілім көзі саналады. Егер сол ағын азайса, сатып алушылар балама көздерді іздеуге мәжбүр болады. Нәтижесінде америкалық, австралиялық және өзге бағыттағы газға сұраныс артып, баға тағы жоғарылауы мүмкін. Нарықтағы баға серпіні де алаңдатарлық. Reuters-тің мәліметінше, Азиядағы спот LNG бағасы соққыдан кейін қысқа мерзім ішінде қатты көтерілген, ал Еуропадағы газ бағасы бір мезетте екі есеге жуықтаған. Инвесторлар мен трейдерлер мұны уақытша дүрбелең ғана емес, жеткізілім қауіпсіздігіне қатысты жаңа ұзақ циклдің бастамасы ретінде қабылдай бастады. Иранмен соғыс ұзаққа созылса, энергия бағасының жоғары кезеңі де созылып кетуі мүмкін.
Тағы бір маңызды мәселе – теңіз жолдары. Парсы шығанағындағы тасымалдың негізгі күретамыры саналатын Ормуз бұғазы төңірегіндегі қауіп бұрынғыдан да өзекті болып отыр. Егер осы бағыттағы қысым күшейсе, мәселе бір Катармен шектелмейді. Көптеген экспорттаушы елдердің мұнайы мен газы әлемдік нарыққа дәл осы дәліз арқылы шығады. Сондықтан нарық қатысушылары өндірістен бөлек, логистика мен сақтандыру тәуекелін де қатар есептей бастады.
Қазір халықаралық нарықта тағы бір үдеріс анық байқалады. Reuters-ке пікір білдірген JERA өкілі ұзаққа созылған дағдарыс Азия елдерін Таяу Шығыстан тыс көздерге көбірек бет бұрғызуы мүмкін екенін айтты. Демек, АҚШ пен Канада секілді бағыттарға қызығушылық артады. Соғыстың ең үлкен салдарының бірі де осы болуы ықтимал: сатып алушылар тек бағаға емес, жеткізілім қауіпсіздігіне басымдық бере бастайды.
Былай айтқанда, Иран төңірегіндегі соғыс әлемдік газ нарығындағы бұрынғы жайлы болжамдарды жоққа шығарып отыр. Бірнеше ай бұрын LNG ұсынысы көбейіп, баға тұрақталады деген үміт болған. Халықаралық энергетика агенттігі 2025 жылы жаһандық LNG жеткізілімі шамамен 7 пайызға өскенін, соның арқасында нарықтағы қысым біршама бәсеңдегенін хабарлаған еді. Бірақ Катардағы зақым, тасымал тәуекелі және геосаяси белгісіздік сол оң үрдісті әлсіретіп жіберді. Енді әлем үшін басты сұрақ – соғыс қашан тоқтайды дегеннен бөлек, энергия нарығы бұрынғы қалпына қашан келеді деген мәселеге тіреліп отыр.
Пікірлер жоқ. Бірінші болыңыз!