Ыстанбұл қаласындағы Түрік және ислам өнері музейінде «Оғыз феномені: Ұлы Даладан Анадолыға дейін» атты халықаралық конференция мен көрме жоғары деңгейде ұйымдастырылды. Түркі халықтарының ортақ тарихи жадын жаңғыртуға, рухани сабақтастықты терең пайымдауға және ғылыми-мәдени байланысты жаңа белеске көтеруге бағытталған бұл айтулы шара түркі дүниесінің ықпалдастығын нығайтқан маңызды басқосуға айналды.
Мазмұны бай, тағылымы мол халықаралық жиын Қызылорда облысы әкімдігінің және ТҮРКСОЙ халықаралық ұйымының қолдауымен Қазақстан Республикасының Ұлттық музейі мен Қызылорда облыстық тарихи-өлкетану музейінің бірлескен бастамасы аясында өтті. Іс-шараның негізгі мақсаты оғыз мұрасы негізінде Ұлы Дала мен Анадолы кеңістігі арасындағы тарихи-мәдени сабақтастықты айқындау, түркі өркениетіне ортақ құндылықтарды ғылыми тұрғыда зерделеу, сондай-ақ бауырлас елдер арасындағы мәдени және академиялық ынтымақтастықты дамыту болды.
Конференцияны Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаты Руслан Рүстемов алғысөзбен ашып, мұндай халықаралық форматтағы басқосулардың тарихи сананы жаңғыртудағы, ортақ тамырды танудағы және түркі халықтарының рухани тұтастығын бекемдеудегі маңызына арнайы тоқталды. Оның айтуынша, оғыз мұрасы тек өткеннің еншісіндегі тақырып емес, бүгінгі түркі дүниесінің мәдени кодын, тарихи жалғастығын және өркениеттік болмысын айқындайтын іргелі құндылықтардың бірі.
Жиынға Қазақстан Республикасының Түркиядағы Бас консулы Аманқұл Нұриддинов, Қазақстан Республикасының Ұлттық музейінің директоры Берік Әбдіғалиұлы, Түркияның Мәдениет және туризм министрлігінің департамент директоры Бироль Инджеджикоз, ТҮРКСОЙ халықаралық ұйымының өкілдері, ғалымдар, музей мамандары мен түркі дүниесінің мәдени мұрасын зерттеуші сарапшылар қатысты. Бұл қатысушылар құрамы шараның халықаралық маңызын айқындап қана қойған жоқ, сонымен бірге оның ғылыми әрі дипломатиялық салмағын арттыра түсті.
Пленарлық отырыс барысында оғыз тайпаларының шығу тегі, этносаяси тарихтағы орны, олардың түркі әлемінің қалыптасуындағы рөлі, қазіргі түркі өркениетіне тигізген ықпалы жан-жақты сөз болды. Сонымен қатар Анадолы аумағындағы археологиялық зерттеулер, Сырдарияның төменгі ағысындағы ортағасырлық қалалардың урбанизациялық үдерістері, көшпелі және отырықшы мәдениеттердің өзара ықпалы, тарихи кеңістіктегі мәдени байланыстар мәселелері бойынша мазмұнды баяндамалар жасалды. Баяндамаларда оғыздардың тарихи қозғалысы мен мәдени кеңістігіне қатысты тың деректер ұсынылып, жаңа археологиялық табыстар мен музейлік тәжірибелер ғылыми қауымдастық назарына кеңінен ұсынылды.
Әсіресе Сыр өңірінің оғыз дәуірімен сабақтас тарихи қабаттарын ғылыми айналымға енгізу мәселесі көпшілік қызығушылығын тудырды. Мамандар Сырдың төменгі ағысындағы ортағасырлық қалалардың оғыз әлеміндегі орнын, олардың сауда, мәдениет және өркениет кеңістігіндегі маңызын айрықша атап өтті. Бұл ретте Қызылорда өңірінің тарихын тек аймақтық деңгейде емес, тұтас түркі дүниесінің тарихи кеңістігімен сабақтастыра қарастырудың өзектілігі айқын байқалды.
Ғылыми жиыннан кейін көрменің салтанатты ашылу рәсімі өтті. Көрмені Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаты Руслан Рүстемов, Қазақстан Республикасының Түркиядағы Бас консулы Аманқұл Нұриддинов, Ұлттық музей директоры Берік Әбдіғалиұлы және ТҮРКСОЙ халықаралық ұйымының Бас хатшысы Сұлтан Раев бірге аралап көрді. Экспозицияда оғыз дәуіріне тиесілі бірегей археологиялық жәдігерлер, тарихи-мәдени мұра нысандары, ғылыми реконструкциялар мен музейлік құндылығы жоғары экспонаттар көпшілік назарына ұсынылды. Бұл жәдігерлер арқылы түркі халықтарының ортақ тарихи-мәдени негізі, рухани мұрасының сабақтастығы және тарихи жадының тұтастығы кеңінен таныстырылды.
Көрменің мазмұны тек археологиялық құндылықтарды көрсетуімен шектелген жоқ. Ол Ұлы Дала мен Анадолы арасындағы рухани байланысты, тарихи көші-қон үдерістерін, дүниетанымдық ұқсастықтарды және ортақ өркениеттік тамырды сезіндіретін кең ауқымды мәдени алаңға айналды. Сол арқылы көрме ғылыми ізденіс пен мәдени дипломатияның өзара тоғысқан үлгісін көрсетті.
Шара барысында Сыр бойының дәстүрлі жыр-термелері орындалып, қобыз сазы арқылы ұлттық рухани мұра кеңінен насихатталды. Бұл өнер бағдарламасы конференция мен көрменің мазмұнын тереңдете түсіп, оғыз мұрасын тек ғылыми дерек не музей жәдігері ретінде ғана емес, бүгінгі күнмен жалғасып жатқан тірі рухани әлем ретінде қабылдауға мүмкіндік берді. Сыр елінің саз өнері мен жыраулық дәстүрі түркі дүниесінің ортақ мәдени тамырының үзілмегенін әсерлі түрде аңғартты.
Халықаралық шараның жоғары деңгейде өтуіне үлес қосқан Түркия мемлекетінің және ТҮРКСОЙ ұйымының өкілдеріне Қызылорда облысы әкімінің Алғыс хаты мен Сыр өңірінің бренді саналатын күріштен жасалған картина табысталды. Бұл құрмет – тек ризашылықтың белгісі ғана емес, Сыр өңірінің мәдени болмысын, шығармашылық әлеуетін және өзіндік символдық келбетін танытқан тағылымды ишара болды.
Қазақ даласындағы түркі халықтарына ортақ рухани құндылықтарды бір тамырдан нәр алған туысқан түркі жұрттарымен бірге дәріптеудің тарихи мәні айрықша. Осы тұрғыдан алғанда, Қызылорда облысының әкімдігі Сыр бойындағы оғыз мәдениетін ғылыми тұрғыда зерделеу, музей қорларын насихаттау, халықаралық мәдени байланысты кеңейту бағытында жүйелі жұмыстар жүргізіп келеді. Соңғы үш жыл бойы Қазақстан Республикасының Ұлттық музейімен бірлесіп елордада бірнеше халықаралық көрме мен ғылыми конференциялардың өтуі соның нақты дәлелі.
Бүгінгі таңда бұл игі бастамалардың ауқымы кеңейіп, оғыз өркениетінің тарихи сабақтастығын Ұлы Дала мен Анадолы арасындағы кең мәдени кеңістікте қайта пайымдауға жол ашып отыр. Ыстанбұлдағы халықаралық конференция мен көрме – өткенді еске алатын ғана емес, ортақ тарихи сананы жаңғыртатын, ғылыми байланысты нығайтатын және бауырлас халықтардың болашақтағы мәдени әріптестігін тереңдететін маңызды алаң.
Тарихы ортақ елдердің келешегі үшін мұндай игі шараларды бірлесе өткізу – идеялық тұрғыдан да, рухани тұрғыдан да аса маңызды қадам. Өйткені мұндай басқосулар өткеннің мұрасын жаңғыртып қана қоймайды, бүгінгі түркі ынтымақтастығының мазмұнын тереңдетеді, жаңа ғылыми жобаларға, бірлескен зерттеулерге және халықаралық мәдени бастамаларға серпін береді. Осы тұрғыдан алғанда, «Оғыз феномені: Ұлы Даладан Анадолыға дейін» халықаралық конференциясы мен көрмесі қазақ-түрік рухани байланысының жаңа көкжиегін айқындаған тағылымды әрі тағдырлы мәдени оқиға ретінде бағалануға лайық.
Пікірлер жоқ. Бірінші болыңыз!