Қол қоюдың орнына саусағымның қанын тамыздым…

ҚАҚПА  ЖАНЫНДАҒЫ  ШАЛ

Сол сәттен бастап менің тірлігімнің бағы басқа арнаға бұрылып кеткенін ол кезде әлі сезбеппін. Есіктен шыққан бетте дәліздің ауасы өзгеріп кеткендей болды. Әлгі мекеме жаңа ғана кірген ғимаратым емес, басқа бір орынға  айналып кеткендей. Бұған дейін ескі қағаз бен шаңның иісі келіп тұрса, енді мұрныма күйген жүннің, тот басқан темірдің, жаңа  сойылған  малдың қаны­мен араласқан сыз иіс келді. Қабыр­ғадағы көлеңкелер де өзгеріп кеткен. Өз көлеңкем ақсаңдап түсуі керек еді. Ал қабырғада жыбырлаған сұлбалардың бірде-бірі маған ұқсамайды. Бірі тым ұзын. Бірі тым жуан. Бірінің басы мүйізденіп тұрғандай. «Аштық» дедім өзіме. «Аштық адамға жоқты бар, барды жын қылып көрсетеді». Бірақ жүрегім сол сәттен бастап өз кеудемді өзі теуіп, мазамды қашыра бастады. Дәліздің соңы сыртқа емес, төмен түсетін тар баспалдаққа барып тірелді. Қабырғаға шегеленген темір тақтайшада күңгірт қызыл әріптермен: «ҚАҚПА ҚЫЗМЕТІ» деп жазылыпты. Астына одан да майда қаріппен: «Қызметкерге кешігуге болмайды» деп жазылып тұр. Тамақтан суық нәрсе сырғып өткендей болды. Бір басқыш төмен түсіп, қайта жоғары қайтуға оқталдым. Бірақ тізем дірілдеп, аяғым қорғасын құйғандай ауырлап қалды. Көтерілмек тұрмақ, орнымнан қозғала алмадым. Әлгі қан тамған бланк шынымен мөр болып ба­сыл­ғандай  сезілді.

Ақыры тілімді тістеп, төмен түсе бердім. Баспалдақ бітпейді. Сыртынан қарағанда шағын ғана ғимарат сияқты еді.  Ал ішіне кірген соң, жер астына  бірнеше  қабат түсіп келе жатқандайсың. Қабырғалар суық. Сыз. Әр қадамым жаңғырып, артымнан тағы біреу дәл мен секілді емес, менен де анық басып келе жатқандай дыбыс шығады. Бірнеше рет жалт бұрылдым. Ешкім жоқ. Бірақ дыбыс тоқтамады. Ақыры ауыр темір есікке жеттім. Тұтқаға қол тигізсем, темір емес, адам денесіндей жылы екен. Сол жылының өзі жаман. Қыстың күні мұз үстінде жатқан жыланның денесі жылығандай қорқынышты. Есікті итеріп аштым. Ішінде тар  бөлме  емес,  алып  зал  жатыр.

Төбесі тым биік. Қабырғаларында терезе жоқ. Бірақ қайдан екені белгісіз, қызғылт алакөлеңке жайылып тұр. Залдың қақ ортасында биік темір арка тұр. Арка емес, қақпа. Өрнегі ирелеңдеген жыланға, өртенген бұтаққа, айқыш-ұйқыш жазуға ұқсайды. Ар жағынан қара тұман жылжиды. Сол тұман арасынан кейде біреулердің салбырап, иіліп, сүйретіліп  өткен  көлеңкесі  көрінеді.

«Келдің бе?» деген үн селк еткізді. Қақпа жанындағы биік орындықта шал отыр екен. Бірақ жай шал деуге ауыз бармайды. Бет терісі кепкен пергаменттей. Екі көзі тым аппақ. Қарашығы шыбынның басындай ғана. Аузындағы азғантай тісінің өзі шегедей ұзын. Үстіндегі көнетоз шекпеннің төсқалтасынан  ұсақ  сүйектер  салбырап  тұр.

– Қорықпа, – деді ол. – Алғаш келгендердің бәрі осылай дірілдейді.

–Бұл… қандай жер? – дедім әрең.

Шал күліп жіберді. Оның күлкісі қуыс құмыраның аузынан жел ысқырып  шыққандай  естіледі.

– Кез келген адам бірінші күні осыны сұрайды. Кейін сұрамайды.

– Неге?

– Өйткені кейін жауабын біліп алады.

Ол орнынан тұрғанда, бойының тым ұзын екенін аңғардым. Аяғының бірі сәл қисық екен. Сүйретіліп жүреді. Сонда баспалдақтағы екінші ақсаң дыбыстың иесін таныдым. Шал маған жақындады.

– Келісім күшіне енді ме?

–Қан… тамып кетті, – дедім.

–Тамып кеткен жоқ, – деді ол бірден. – Алынды.

Осы сөз менің еңсеме мұздай шеге болып қағылды.

–Атың кім? – деді шал.

Атымды айттым. Ол басын изеді.

– Жақсы. Осы атпен сені жоғарыда шақырады. Ал төменде саған есімің керек  болмайды.

– Нені  айтып  тұрсыз?

– Мұнда жұмыс істеу тәртібін. Ол үстел жәшігінен қара сөмке алып шықты. Сөмке былғарымен қапталған сияқты, бірақ сипағанда дымқыл, жылы. Тірі  нәрсенің арқасын ұстап тұр­ғандай  болдым.

–Мынау саған, – деді. Қолым дірілдеп  алып  тұрмын.

– Ішінде бүгінгі бір хат бар. Хатты апарасың. Қолхат аласың. Қайта әкеле­сің. Хатты ашуға болмайды. Дауысты тыңдауға болмайды. Есікті екінші рет қақпау  керек. Саған таныс біреу кездессе, тіл  қатпа.

– Кімге апарамын? Қайда?

Шалдың жүзі сәл жыли түскендей болды. Бірақ ол жылылық оттан емес, көрден  шыққан  жылылық  секілді.

– Біреуі тіріге барады. Біреуі – өлікке. Біреуі – әлі тумаған балаға. Біреуі – өзіне-өзі. Біреуі – он жыл бұрын өлген адамға. Біреуі – ертең асылатын кісіге. Біреуі – сенің түсіңе кірген, бірақ аяқ баспаған  көшеге.

Мен үнсіз қалдым. Ол сөмкеге сар­ғыш  конверт  салды.  Бетінде:

– Кешке  дейін  үлгерсін.

Төменінде:

– Жетінші подъезд. Пәтер нөмірі жоқ.

Тағы бір зат қосты. Тот басқан кішкентай қоңырау.

– Есік ашылмаса, бір рет қана сыңғырлатасың, – деді шал.

– Екі рет ше?

– Онда іштен сенікіне ұқсас дауыс шығады.

– Сосын?

– Сосын есік ашылады. Бірақ саған емес.

Менің тамағым құрғап кетті.

– Мен бұл жұмысты істемеймін, – дедім.

Шал қабағын қақпады.

– Kете алмайсың. Қол қойғансың.

– Мен ештеңеге түсінбей қол қойдым!

– Қан бәрін түсіндіріп қойған.

– Бұл заңсыз!

Шал басын баяу шайқады.

– Жоғарыдағы  заңмен  өлшеме.

Осы сөзден кейін мен жынданып кете жаздадым. Сөмкені жерге лақтырып жіберіп, қашуға ұмтылдым. Ақсаған аяғым шалынып, тізерлеп құладым. Сөмкенің аузы ашылып, конверт еденге сырғып түсті. Сол сәтте залдың жарығы әлсіреп, қақпа ар жағынан біреулер ыңырсығандай болды. Шал еңкейіп, конвертті жұлып алды да, үстіне алақанын басты. Конверт астында бір  нәрсе  жыбырлағандай  көрінді.

– Хатты жерге түсіруге болмайды, – деді  тістеніп.

– Бұл жынойнақ қой! – деп айғай салдым. – Мен полиция шақырамын!

Сонда шалдың жүзі бір мезет бұзы­лып кетті. Бетінің терісі толқындап, астында басқа біреудің тірі қимылы жатқандай бұлқынғанын көрдім. Аузын ашқанда, ішінен  бірнеше  қатар ұсақ өткір  тіс  көрінді.

– Бұл  жерге  ешкім  шақырылмайды, – деді ол.

Келесі  сәтте  қайтадан  баяғы  кейпіне түсе  қалды.

– Бірінші күн бәріне қиын. Бар. Кешке  дейін  хат  жеткізілсін.

Мен  енді  қарсыласпадым.

Өйткені кейде қорыққан адам батылдықтан емес, амалсыздықтан тыныш­талады.

ЖЕТІНШІ  ПОДЪЕЗД

Ғимараттан шыққанда күн әлі еңкейе қоймаған. Көшеде адамдар жүр. Маши­на зулап өтеді. Әлем баяғыша. Тек менің қолымдағы сөмке ғана бая­ғы басқа әлемнен берілгендей. Ол анда-­санда білінер-білінбес бүлк етіп қояды. Қоқыс жәшігіне тастап кетпек болып едім, қан тамған саусағым шымырлап қоя берді. Шаншу сүйекке жеткенше қадалды. Сөмкені қайта құшақтағаным сол  еді,  ауру  сап  тыйылды. Сонда түсіндім, сөмкені тастасам, жара оянады. Ұстасам, басылады. Қақпан.  Нағыз  қақпан.

Кешкі алагеуімде көпқабатты ескі үйге тап болдым. Үйді көрген сәтте жүрегім зу ете қалды. Бұл үйді мен түсімде талай көргенмін. Ұзын сұр үй. Терезелерінің жартысы қараңғы, жартысы қызыл тартып тұрады. Подъезге кірсем, іштен біреу мені атыммен шақырады. Дәл  сол  үй. Жетінші подъез­ге кірдім. Үй іші мүлде бос. Қабырғалары жалаң бетон. Пошта жәшіктері жоқ. Есіктердің бәрі қап-қара. Қоңырау­лары сыпыры­лып тасталған. Тек ұзын дәліздің түбіндегі бір есіктің астынан сарғыш  жарық  шығып  тұр.

Сөмке іші тағы қыбыр етті. Сол жаққа  қарай  жүрдім.

Есікте нөмір жоқ. Көзге көрінер-­көрінбес сызықпен «Кешікпедің» деп жазылып тұр. Қоңырау өздігінен сылдыр  етті. Қолым дірілдеп, есікті ақырын қақтым. Үн жоқ. Шалдың сөзі есіме түсті. Қоңырауды бір рет қана сыңғырлату керек. Бір-ақ рет сыңғыр­латтым. Сәлден соң іштен жалаңаяқ жүрістің сыбыры естілді. Тұтқа бұрылды.  Есік  сықырламай  ашылды.

Босаға алдында кішкентай қыз тұр екен. Жасы жеті-сегіздер шамасында. Үстінде ақ көйлек. Шашы иығына түсіп тұр. Басы сәл еңкіш. «Хат», дедім ернім кеберсіп. Қыз басын көтерді. Сол сәтте дүнием аударылып түсті. Оның беті менің бала күнімдегі суретім еді. Қыз емес. Кішкентай кезімдегі өзім. Сол  маңдайдағы тыртық. Сол көз. Сол күлкі. Тек ерні көгерген. Көзінің ағына жіп-жіңішке қара сызықтар тара­ған. «Кешіктің», деді ол. Дауысы да менікі. Мен кейін шегіндім. «Бұл мүмкін  емес…».  «Мен сені көп күттім»,  деді ол. Сол  мезет  санама бір ұмыт қалған сурет  кірді.

Он жастағы шағым. Ауылдағы ескі үй. Анам сырқат. Түнде су әкелуге тысқа шықтым. Қора артынан болмауы тиіс бір есік көрдім. Ішінен біреу мені атыммен шақырды. Есікті аштым. Қараң­ғы дәліз көрінді. Қорқып қаштым. Бұл жайлы  ешкімге  айтпадым.

Келесі күні інім ауырып қалды. Бір аптадан соң шетінеп кетті. Мен бұл естелікті жылдар бойы көмескі түске жасырып  жіберген  екенмін.

– Сол түні сен мені қалдырып кеттің, – деді менің кішкентай кезім. – Жоқ…

– Есікті аштың да, қашып кеттің. Ал ішке мен кіріп кеттім.

Ол есікті кеңірек ашты. Іштен шірік пен сыздың иісі келді. Қабырғада рамка-­рамка суреттер ілулі екен. Бәрінде мен. Нәресте кезім. Бала күнім. Мектептегі түрім. Ауруханадағы түрім. Бүгін­гі, осы үйге кіріп келе жатқан сәтім де бар. Кейбірінің астында өткен күндер, кейбірінің астында әлі болмаған күндер жазулы. Бір рамка астында ертеңгі күн тұр. Суретте мен өз асүйімде асылып тұрмын.

– Бұл  не? – дедім  қырылдап.

 – Хат, – деді  әлгі мен. «Маған хат».

Мен қолымдағы конвертті түсіріп алдым.

Сол-ақ екен, қыздың денесі бұзылып сала берді. Мойны сарт етіп созылды. Ерні екіге айырылып, беті қақ жарылғандай ашылды. Қолдары ұзарып, саусақтары өрмекшінің аяғындай жіңішкере  түсті.

– ХАТТЫ  БЕР!

Бір емес, бірнеше дауыс қатар шықты. Мен жанұшыра қаштым. Дәліз ұзарып кетті. Қабырғадағы есіктер бірінен соң бірі ашылып, ішінен сығырайған көздер қарады. Бір жерден кемпірдің басы салбырап тұр. Бір жерден төсектегі өлік маған бұрылды. Бір жерден әйелімнің дауысы естілді: «Тоқташы… мен қайтып келдім…».

Жалт  қарасам, ол да есіктен қолын созып тұр. Бірақ саусақ ұштары жоқ. Қара қан  сорғалап тұр. Мен айғайлай  жүгіріп, подъезден сыртқа атып шық­тым. Көше жоқ. Үй жоқ. Айналам тұман. Сұр  тұман ішінде тек жетінші подъез­дің есігі ғана қалыпты. Сол сәтте біреу артым­нан  иығыма  қол  салды.  Шал.

– Бірінші жеткізу ешқашан оңай болмайды, – деді  ол.

– Ол  менің  өзім  еді!

– Иә.

– Бұл  не  деген  сұмдық?!

– Саған бірінші хат өзіңе беріледі. Бәрінде солай. Өйткені адам әуелі өзінен  қашып  жүріп  ұсталады.

Мен үндемей қалдым. Шал маған тесіле қарады да, алақанын жайып жібер­ді. Көз алдымда жаңағы рамка секілді тағы бір сурет пайда болды. Онда менің анам тұр. Ауруханада. Кеу­десіне аппараттар жалғанған. Астына қызыл  жолмен:

– Хат  жетпесе, кезек жақындары­нан басталады, – деп жазылыпты. Менің  ішіме  мұз  шаншылғандай  болды.

– Оларға тиіспеңдер…

– Онда  ережені  үйрен,  – деді  шал.

К.ҚҰРМЕТ

(Басы өткен санда. Жалғасы бар.)

Фото: Жасанды интеллект